De rijkdom van Zwitserland

De gemiddelde Zwitser had in 2017 een fortuin van om en nabij 528.000,- Zwitserse Frank (€ 460.409,-), blijkt uit cijfers van de Credit Suisse Global Wealth Report. “De Zwitsers hebben een rijke geschiedenis in het bankwezen. Dit heeft hen veel opgeleverd”, vertelt econoom Willem Middelkoop. Maar vinden de Zwitsers zelf ook dat zij tot de rijksten ter wereld horen? Eva Hauzsar (25), geboren en woonachtig in Zwitserland, vertelt hoe zij tegen de rijkdom van het land aankijkt.

Eva Hauzsar is geboren en getogen in het kleine dorpje Marly vlakbij de grote stad Fribourg. Marly ligt in het kanton Fribourg dat gevestigd is in het Franstalige westen van Zwitserland. Samen met haar ouders woont ze nog altijd in het kleine Marly, aan de voet van de Zwitserse Alpen en tussen de kaas- en chocoladefabrieken in. Hauzsar kreeg geen broertjes of zusjes. Haar moeder Nicole is kapster van beroep en haar vader Béat is afdelingshoofd bij een aannemersbedrijf.

De in Zwitserland geboren econoom Willem Middelkoop is geïntrigeerd door het land. “Het land heeft iets mysterieus. Iets onaantastbaars. Dit maakt ook dat weinig mensen iets van het land af weten of er naartoe gaan.” Middelkoop vertelt dat het eigenlijk best bijzonder is dat Zwitserland zo rijk is. “Het land heeft eigenlijk niks, wel bergen maar vroeger kon je daar eigenlijk niks mee. Ze beschikten niet over natuurlijke grondstoffen of land waar goed op te verbouwen is. Toch hebben zij op een bepaalde manier slim gebruik gemaakt van hun positie in Europa. Als centraal gelegen land en door hun neutraliteit hebben zij zich gericht op het bankwezen. Zij hebben een niche ontwikkeld waarbij zij op het geld van anderen passen. Het heeft de Zwitsers honderden jaren gekost om deze niche optimaal in te zetten.”

Het bankgeheim

Middelkoop vertelt ook dat tot een jaar of tien geleden er een bankgeheim bestond. “Als jij jouw geld bij een Zwitserse bank had staan, kon niemand erachter komen dat het daadwerkelijk daar stond. Dit bankgeheim viel een aantal jaren geleden weg waardoor het minder voordelig werd om het geld in Zwitserland onder te brengen. Toch is het vertrouwen niet verdwenen en zijn er nog veel mensen die hun geld aan de Zwitsers toevertrouwen.”

Naast het bankgeheim heeft Zwitserland zijn welvaart ook te danken aan haar sterke munt: de Zwitserse Frank. De Zwitsers betalen al eeuwen lang met deze munteenheid, die tot één van de sterkste eenheden ter wereld behoort. Uit een artikel van het Financieel Dagblad (FD) blijkt dat de munt sinds april dit jaar weer in waarde is gestegen. De Zwitserse centrale bank (SNB) zegt: “Een sterke munt klinkt mooi, maar de frank is te sterk naar onze smaak.” In het artikel komt naar boven dat het verschil tussen de euro en de frank op dit moment erg groot is. Dit is voor zowel de Europese Unie als voor Zwitserland niet voordelig.

Neutraal Zwitserland

Zwitserland is sinds het Congres van Wenen in 1815 officieel erkend als neutraal land door de vijf grote Europese mogendheden, Pruisen, Oostenrijk, Rusland en het Verenigd Koningrijk. Zo zijn zij sindsdien niet meer betrokken geweest bij een oorlog. In 1939 kende Zwitserland zichzelf de neutraliteit officieel toe.

“Ik prijs mezelf erg gelukkig dat ik in Zwitserland ben opgegroeid. Als ik het vergelijk met landen rondom Zwitserland is er een groot verschil. Bij ons is het overal veilig en schoon. Verder vind ik het moeilijk om ons land goed te vergelijken, voor mij is het leven in Zwitserland normaal. Natuurlijk ben ik ook vaak naar het buitenland geweest, dan merk je eigenlijk pas in wat voor een land ik ben opgegroeid”, vertelt Hauzsar.

Middelkoop sluit zich daarbij aan, de reden hiervan ligt volgens hem ook bij de onafhankelijkheid. “Je zou kunnen zeggen dat het afhankelijk zijn niet in hun DNA zit. Ik denk dat hun onafhankelijkheid in de historie van het land hen goed heeft gedaan dus dat zij er daarom ook zo aan vast blijven hangen. De enige factoren waarmee het land verbonden is met andere landen is hun export/import en het Verdrag van Schengen. Verder zijn ze van niemand afhankelijk. Ook telt mee dat ze gebruik maken van een hele pure vorm van democratie. Vrijwel alles wordt besloten door referenda en ieder kanton heeft zijn eigen wetten en regels.”

Middelkoop is ervan overtuigd dat Zwitserland haar onafhankelijk niet zal verliezen. “Ik denk dat er eerder landen zullen zijn die hen achterna gaan. Je ziet dat steeds meer mensen snakken naar de tijd van onafhankelijkheid. Dat zie je in heel veel landen terugkomen, ook in Nederland.”

Toch lijkt het erop dat Zwitserland niet volledig neutraal was gedurende de Tweede Wereldoorlog. Zo blijkt uit verschillende gegevens, van bijvoorbeeld de Groene Amsterdammer, dat de Zwitserse banken het ingenomen goud van de Joden in Europa graag verhandelden aan de nazi’s voor Zwitserse Franken. Op dit onderwerp lijkt in Zwitserland een taboe te rusten. Veel Zwitsers zijn zich niet bewust van deze handelingen en lijken het vaak ook niet te geloven. “Ik weet niet zo goed wat ik hiervan moet denken want ik was er zelf niet bij. Als het waar is dat ons land rijker is geworden door het verhandelen van het goud van de vermoorde Joden, vind ik dat meer dan afschuwelijk”, vertelt Hauzsar.

Ook uit een interview van NRC Handelsblad met Willem Melching, historicus van de Universiteit van Amsterdam, blijkt dit. “Ze draaiden een complete oorlogseconomie. En ook op andere manieren konden de Zwitsers Hitler van dienst zijn. Ze sluisden geld weg dat de Duitsers hadden gestolen van de Joden en kunst van Joodse kunsthandelaars. Tja, de mens is gewoon slecht.”

Het Zwitsersleven

Hauzsar vertelt dat voor de Zwitsers op vakantie gaan naar het buitenland heel goedkoop is. “Er zijn maar heel weinig landen waar het voor ons duurder is dan in ons eigen land. Toch zijn er veel Zwitsers die in eigen land op vakantie gaan. Mijn ouders en ik gingen vaak op vakantie in eigen land, in de zomers gingen we vaak wandelen op de Aletsch Glacier of bij Saas Fee (kanton Wallis) en in de winters gingen we skiën in Champéry (kanton Wallis) of in Gstaad (kanton Berner Oberland).”

Middelkoop legt uit dat de rijken in deze wereld graag hun geld in bewaring laten bij de Zwitserse banken. “Als rijke families hun geld in Zwitserland op de bank hebben staan, betekent dat vaak ook dat zij daar op vakantie gaan of zelfs gaan wonen. Door het natuurlijk schoon van de bergen en de rust trekken de rijken naar dit land. Dat zorgt automatisch voor welvaart. Geld moet rollen. De combinatie van het bankwezen en de rijken, die stimulering van de economie veroorzaken, maakt dat dit land uniek is in haar niveau van rijkdom.”

George Banken, IT-ondernemer, kocht jaren geleden een chalet in Zwitserland; vertelt Banken aan Quotenet. “Ik woon in België en betaal in Nederland keurig belasting. Lang geleden heb ik een chalet gekocht, maar dat had meer te maken met de bergen dan met het fiscale klimaat, want ik klim en ski graag. Maar het is een prachtig land met een goed vestigingsklimaat en niet verpest door uit de klauwen gelopen immigratie. Niets dan lof voor de Zwitserse aanpak.”

Goede en slechte tijden

Uit het Global Wealth Report 2018 van de bank Credit Suisse komt Zwitserland op nummer twee in de lijst. Credit Suisse analyseert het vermogen en de schulden van een groot deel van de wereld. In de top drie staan dit jaar Australië op nummer 1, Zwitserland op nummer 2 en de Verenigde Staten op nummer 3. Nederland behoort volgens het rapport ook tot de rijkste landen ter wereld.
Hauzsar vindt het soms moeilijk hoe buitenlanders naar Zwitserland kijken of hoe ze over het land denken. “Soms heb ik het idee dat buitenlanders denken dat wij ‘in het beloofde land’ wonen. Maar ik denk dat veel mensen niet weten dat leven in ons land heel duur is en dat wij veel betalen om ons land te onderhouden. Zwitserland is niet alleen mooi door het landschap maar ook omdat de inwoners veel betalen voor een goede kwaliteit van leven. Af en toe merkte ik vroeger wel dat wij het beter hadden dan anderen in ons land of daarbuiten. Ik denk dat het misschien ook kwam doordat ik het enige kind van mijn ouders ben. Toch voel ik mezelf, als Zwitserse, rijk en bevoorrecht om hier te wonen.”

Middelkoop vertelt dat het voor de Zwitsers niet altijd makkelijk is om rijk en welvarend te zijn. “Tijdens de financiële crisis van 2008, die ontstond in het financiële systeem, waren de banken in Zwitserland erg op hun hoede. Een aantal Zwitserse banken, niet allemaal, zijn zó groot dat als zij ten onder zouden gaan, de Zwitserse staat hen financieel niet zou kunnen redden. Dit zou natuurlijk een ramp zijn voor het land. Daarom denk ik dat als de crisis langer had doorgezet dat het misschien wel tot een financiële ramp was geworden. Ondanks dat het land onafhankelijk is en een eigen munteenheid heeft, betekent het niet dat het immuun is voor een crisis. Er wordt soms ook te veel een karikatuur gemaakt van het land. Het is niet alleen maar mooi en rijk.”

Vergelijken met anderen

“Ik vind het moeilijk om te zeggen of mijn familie en ik dezelfde kansen zouden hebben gehad in een ander land. Ik ben bovenal van mening dat geld je niet per se rijker maakt. Liefde en respect zijn ook heel belangrijk. Daarentegen ben ik mij bewust dat de kans die ik kreeg om een jaar te studeren in Amerika niet voor iedereen weggelegd is. Daarnaast opent het opgroeien in een westers land al deuren, dit brengt kansen die niet iedereen heeft”, vertelt Hauzsar.

Hauzsar vertrok in 2011 voor één jaar High School naar Amerika, Los Alamos (New Mexico). Dit is een traject waarbij je een schooljaar meedraait op een Amerikaanse middelbare school. Een organisatie zorgt ervoor dat je gelinkt wordt aan een gastgezin. Hauzsar verbleef bij twee gastgezinnen in de Amerikaanse staat New Mexico, tegen Mexico aan. “Alles is anders in Amerika. Neem bijvoorbeeld het eten en drinken, ze hebben geen bepaalde eet- of drinkcultuur zoals wij in Europa.”

“Ik zou best weer terug willen verhuizen naar Amerika maar niet voor altijd. Een jaar of twee zou ik wel willen maar ik houd te veel van de Europese manier van leven. Ik vind het heerlijk dat we omringd zijn door unieke talen en culturen. Het lijkt me daarom fantastisch om, voordat ik settle in Zwitserland, nog een paar jaar in het buitenland te werken. Samen met mijn vriend gaan we begin volgend jaar op wereldreis, de eerste stap richting het verhuizen naar het buitenland.”

Voor Hauzsar en haar familie zijn buitenlanders niet onbekend. “De meeste buitenlanders komen naar Zwitserland voor rust. Vaak zijn dit dan ook ouderen die komen genieten van een rustig pensioen. Toch zijn er ook veel vrouwen en mannen die naar Zwitserland komen voor werk. Het enige grote minpunt van ons land is dat het duur is. De pluspunten zijn natuurlijk dat veel goed geregeld is, het is hier veilig, dichtbij andere landen en niet te vergeten een goede welvaart.”

“Zwitserland en Nederland lijken in mijn optiek op elkaar. Ze zijn natuurlijk allebei klein en welvarend. Ik merk ook altijd dat wie zich thuis voelt in Nederland, zich ook thuis voelt in Zwitserland en andersom. De verschillen vind ik niet zo groot, men is alleen in Zwitserland vaak wat conservatiever”, vertelt Middelkoop.

Politiek Zwitserland

“Het bankwezen is een conservatieve sector. Daarom denk ik dat veel Nederlanders van mening zijn dat ze in Zwitserland erg conservatief zijn. Het is dus ook zo maar dit komt vooral voort uit hun niche, de bankensector.” Middelkoop vertelt ook dat hij denkt dat het per generatie erg verschilt. Volgens hem zijn de ouderen vaak conservatiever dan de jongeren, de jongeren staan sneller open voor vernieuwing.

“Het vooroordeel over een conservatieve politieke macht in Zwitserland is wat mij betreft waar. We weten wat we willen en we willen graag dat het blijft zoals het is. We houden hier niet van drastische veranderingen”, legt Hauzsar uit. Zwitserland is een federatie, dit betekent dat iedere kanton zijn eigen regels en wetten heeft maar met een overkoepelende politieke macht in Bern. “Het politieke systeem stelt mij vooralsnog niet teleur. Over het algemeen is alles goed geregeld en mogen wij als burgers ook meebeslissen door referenda. De politiek staat dus heel open voor de mening van het volk en daarom worden er ook niet zo snel beslissingen genomen waar het grootste deel niet achter staat”, legt Hauzsar uit.

Volgens opinieschrijfster bij NRC Handelsblad Caroline de Gruyter, moeten we in Europa Zwitserland in de gaten houden voor politieke trends. “Europese politieke trends beginnen vaak in Zwitserland. De extreemrechtse SVP, die sinds midden jaren negentig onbetwist de grootse partij was, lijkt overal zijn stemmen te verliezen.” De Gruyter vertelt dat Zwitserse steden vaak door linkse partijen worden geregeerd, door de groei van die steden sluiten de omliggende dorpen, de tussensteden, bij deze stemkeuze aan. De Gruyter sluit vervolgens af met: “De steden groeien. De tussensteden groeien. Overal in Europa. Dat men in de politiek en de media maar de juiste lessen uit dit verhaal moge trekken.”

Leren van elkaar

“Wat ik graag mee zou willen geven aan andere landen en hun inwoners is: wees trots op waar je vandaan komt. Probeer er altijd het beste van te maken en zorg goed voor jezelf en anderen. Daarnaast moet je nooit vergeten dat, wanneer je een ander land bezoekt, jij het gezicht bent van jouw land”, vindt Hauzsar.

Middelkoop is ervan overtuigd dat het creëren van een niche door de Nederlandse politiek, net zoals ze in Zwitserland hebben gedaan, veel succes kan opleveren. “We moeten iets doen wat anderen niet doen. We hadden bijvoorbeeld koploper kunnen worden in nieuwe energie. Ik mis dat wel eens in Nederland, we nemen weinig het voortouw. We laten ons, wat mij betreft, te veel leiden door Europa en de NAVO. Dat is jammer.”

Reageer op dit artikel