De Rijp: een dorpje met Gouden Eeuwse allure

Het door weilanden ingesloten dorpje ‘De Rijp’ verraadt door iedere gevel zijn historisch verleden. Het statige raadhuis en de vele bruggetjes die over sloten en plassen heen staan geven nog het echte oud-Hollandse gevoel. De identiteit van de Rijper anno 2020 heeft nog altijd veel te maken met het verleden, maar tegenwoordig speelt het verenigingsleven de hoofdrol.

Ons kent ons

Een van de drie grote restaurants in dit dorpje is OudeJans. Het pand is gebouwd in 1660, net na de grote brand die in 1654 door het dorp woedde. Bij binnenkomst hangt er in het, dan nog, bijna lege restaurant een gezellige sfeer. Drie vrouwen voeren het gesprek van de dag dat vergezeld wordt door heel wat gelach en gekakel. Wat er bijzonder is aan het dorpje De Rijp? Volgens de vrouwen is dat toch wel het prachtige dorpsgezicht, iets wat waarschijnlijk niet te ontkennen valt voor iedereen die er is geweest. Maar hoe zit het met de mensen die er wonen, wat maakt de Rijper eigen? Patricia van Boven, een van de dochters van de drie vrouwen, die iets later het café binnen stapt vertelt dat het de trots is. Een echte Rijper is trots op het dorp en is vooral heel betrokken bij zijn dorpsgenoten. Volgens sommigen wellicht iets té betrokken maar het ons kent ons, is net zoals in andere kleine plaatsjes een belangrijk gegeven.

Restaurant Oude Jans

Identiteitscrisis

In 2015 werd de Rijpse identiteit even opgeschud door de fusie van de dorpen Graft en De Rijp en de gemeente Alkmaar. De twee dorpen hadden eerst een eigen gemeente maar hoorden vanaf dat moment bij een groter geheel. Zeggenschap over het eigen dorp ging verloren, wat de inwoners in eerste instantie even deed steigeren. “Mijn vriendengroep plakte destijds stickers ‘Gemeente Graft De Rijp’ onder toegangsborden van Alkmaar”, vertelt Patricia. “Dit deden ze om toch even te provoceren en te laten horen van ons als Rijpers.” Een andere restaurantgast, Henk Hoek, kan nog maar moeilijk wennen aan het idee van het horen bij de Gemeente Alkmaar. Volgens hem voelt het toch alsof er iets van de identiteit ingeleverd is aan een grotere instantie. Persoonlijk heeft hij weinig met Alkmaar waardoor hij het lastig vindt om er bij te horen.

Een paar eeuwen terug in de tijd

Door de rijke historie die het dorpje met zich meedraagt voelen De Rijpenaren zich verbonden met het dorp en met elkaar. In Museum in ’t Houten Huis wordt deze geschiedenis over het verleden tentoongesteld. Fred Corduik, werknemer van het museum, vertelt dat De Rijp in de Gouden Eeuw een welvarend dorpje was met wel twaalfduizend inwoners. Dit aantal is anno 2020 gehalveerd. Voornamelijk de haringvisserij en de walvisvaart zorgden voor de enorme welvaart van de bevolking. Men woonde in statige houten huizen en kon goed rondkomen van de visserij. Echter kwam de kentering in welvaart na de brand in 1654. Een hennepmolen vatte door een storm vlam en zorgde voor een enorme brand in het dorp, complete woonwijken brandden af en de brand zorgde ervoor dat het dorp weer helemaal terug bij af was. In deze periode verminderde ook de inkomsten van de visserij, waardoor er armoede ging heersen onder de bevolking.

Museum in ’t Houten Huis

Een doopgsgezind karakter

Rond 1950 vestigden forensen zich in De Rijp waardoor de economie weer op gang kwam. Dit zorgde voor een heleboel nieuwe inwoners die in eerste instantie geen sterke band hadden met het dorp en de geschiedenis. Volgens Corduik zijn de oorspronkelijke inwoners nog altijd erg doopsgezind. Het doopsgezind zijn is een protestante stroming waarbij de plaatselijke gemeente centraal staat  en waarbij iedereen als gelijkwaardig wordt gezien. Deze karaktereigenschap is volgens hem te herleiden naar de geschiedenis en de houding die men altijd heeft aangenomen. De pacifistische aard van de bevolking zorgt voor een enorme betrokkenheid. Het verschil tussen ‘het oude Rijp’ en ‘de nieuwbouw’ is volgens Corduik nog altijd wel te zien. Het grootste verschil zit volgens hem in de interesse in culturele activiteiten zoals het verenigingsleven. Echter is dit verschil vooral voelbaar bij de oudere generatie.

Het dorpsgezicht van De Rijp

Een combinatie van jeu de boules en midgetgolf

Om een plekje te veroveren in het Rijpse sociale leven is het een goed idee om je aan te sluiten bij een vereniging. De Rijp is rijk aan eigen verenigingen zoals de visclub, de toneelvereniging en de Rijperijsclub. Deze laatste vereniging is in het dorp bekend van alle activiteiten op het ijs zoals het schaatsen en het balgooien. Deze sport zien de Rijpers als iets van hun. Dit spel wordt eigenlijk gespeeld op het ijs maar vanwege het gebrek aan strenge winters moet men het de laatste jaren doen met de pittoreske straatjes. Piet Slooten, bestuurslid van de vereniging, vertelt dat het balgooien sinds de jaren 60 een van de meest populaire sporten is in het dorp. Het principe is simpel, je huurt een bal in een lokaal café en moet dan binnen zo min mogelijk worpen het paaltje zien te raken. Een combinatie van jeu de boules en midgetgolf, het liefst op het ijs.

Het balgooien. Een foto uit het archief van Piet Slooten.

Die donderdagochtend blijkt het plaatsje, gelegen onder de rook van Amsterdam, ondanks het druilerige weer erg gezellig te zijn. In de cafés drinken moeders en dochters samen een kopje thee en op het lokale marktje wordt er met iedereen een praatje aangeknoopt. Ook al is het redelijk rustig op straat, jong en oud begroet elkaar, en dat is hier iets van alle tijden.

Reageer op dit artikel