GFT, wat gebeurt ermee?

Marco van den Hurk

In 2018 kwam het woord ‘milieu’ 15.692 keer voor in de koppen van nieuwsmedia. Dit blijkt uit zoekresultaten via LexisUni. Dit is bijvoorbeeld 59 procent meer dan er berichtgeving met ‘Brexit’ in de kop bestond. Hoe goed is afval scheiden eigenlijk?

We scheiden met z’n allen volgens Milieu Centraal gemiddeld 144 kilo groente-, fruit- en tuinafval (GFT) per persoon. Gescheiden afval kan gerecycled worden en zo een grondstof zijn voor nieuwe producten. Dat proces van gft-verwerking zit ingewikkeld in elkaar. Maar is het ook een vervuilend proces?

Studenten
Niet alle huishoudens in Nederland doen aan afval scheiden. En bij sommigen die wel scheiden wordt niet altijd al het afval in de juiste bak gegooid.

Ik woon in een studentenhuis met zeventien anderen, die zich allen in dezelfde levensfase begeven. Soms staan we om 8 uur ‘s ochtends met wat fanatiekelingen te zweten in de sportschool, soms liggen we rond diezelfde tijd pas in bed na een lange stapavond. De contrasten zijn erg groot; zo ook bij onze afvalscheiding. In onze met ledlampen verlichte keuken staan vier grote afvalbakken: ieder met een ander doel. We hebben een plasticbak, een GFT-bak, een papier- en kartonbak en een restafvalbak. Sommige van mijn huisgenoten vergissen zich nogal eens waardoor dat ene plasticje per ongeluk wéér in de verkeerde bak terecht komt.

Sinds twee weken zijn we weer aan een poging tot beter scheiden begonnen. Voorheen deed ongeveer de helft van de bewoners aan afval scheiden en de andere helft niet, “want het wordt toch uiteindelijk bij restafval gegooid”, hoor ik een niet-scheider nog zeggen. Dit was tot voorheen ook waar, maar ik deed het zelf meer voor het idee want dit geeft mij het gevoel dat ik ook iets bijdraag.

Dat onze papierbak en plasticbak af en toe mixen met dingen anders dan plastic of papier, komt dus niet alleen bij ons voor. Recentelijk hebben gemeenten hun controlefrequentie opgeschroefd. Dit komt omdat verkeerd gescheiden afval het bij afvalverwerkers een probleem is. Een boete voor het verkeerd weggooien van afval bedraagt 90 euro, maar hoe zit het met groente-, fruit- en tuinafval?

ARN BV
Op een regenachtige dinsdagochtend loop ik vanaf de bus naar ARN BV, een verbrandingsinstallatiebedrijf in Nijmegen. Neerkijkend op grote, grijze pijpen van de fabriek meld ik mij bij Jan, de portier. Langs ons heen rijden meerdere vrachtwagens in allerlei kleuren. Er staan er ook een stuk of zes in een rij op het terrein, wachtend op toestemming om de lading die ze meebrengen te lossen.

Ik heb afgesproken met Marco van den Hurk (48), die nu aan komt lopen. Hij is chef biogasinstallatie binnen het bedrijf. Het is een lange man met een geel-reflecterende overall aan, een helm op en stevige schoenen dragend. Ook ik draag mijn stevige wandelschoenen, zoals dat van tevoren in het mailcontact verzocht werd – en ‘het liefst niet al te besmettelijk, want in de afvalcentrale zijn de vloeren niet brandschoon’.

Van den Hurk geeft mij een stevige hand en neemt mij mee naar een kamer waar ik mijn eigen helm en hesje krijg. “Dat is hier verplicht”, licht hij toe. De man weet waar hij het over heeft, hij ervoor dat het gehele verwerkingsproces goed verloopt. “Ik werk hier al 26 jaar en vind het nog steeds een leuke baan. Als je ergens zo lang werkt zie je ook de veranderingen die het bedrijf beter maken.” De man heeft een ferme pas en een continue lach op zijn gezicht. Hij zegt dat hij al het vaste personeel op de werkvloer kent en begroet dan ook iedereen die langsloopt of -rijdt. Als hij even stopt met lopen omdat hij wordt aangesproken door een collega die hem iets vraagt, merk ik dat er eigenlijk alleen maar mannelijke werknemers rondlopen. Ik schijn op te vallen, want het voorbij lopend personeel en de vrachtwagenchauffeurs laten hun ogen allemaal even op mij rusten en lijken door te hebben dat ik op bezoek ben.

Het scheiden van het gescheiden afval
De eerste stop die we maken is bij de hal waar het GFT-afval binnenkomt. Meerdere grote bergen ervan liggen aan de linkerkant tegen de muur. Ik begrijp zeker dat mij is verzocht om goede, wat oudere schoenen aan te doen. De grond is zeker niet schoon. Er komen net twee grote shovels langs gereden als we naar binnen lopen. Een duidelijke geur van het afval is aanwezig. De dampen komen van de bergen af. Van den Hurk legt uit dat het hier erg oppassen is. “We doen wel eens rondleidingen voor bijvoorbeeld scholieren, dan is communicatie met de chauffeurs van de vrachtwagens en shovels heel belangrijk. Zij krijgen in deze hal altijd voorrang.”

Recht vooruit staan meerdere machines. “Dit is de eerste stap binnen het verwerkingsproces. Allereerst moeten we natuurlijk alles verwijderen wat niet thuishoort in deze categorie afval.” Terwijl hij vertelt, wijst hij naar de verschillende machines. “Dit doen we met een stenenband, waarbij de stenen van de band af rollen; magneetmandjes, die het metaal eruit vissen en een apparaat dat het plastic er tussenuit haalt.”

Op de vraag of er wel eens andere dingen dan plastic per ongeluk met het afval meekomen, antwoordt Van den Hurk: “Alles wat in de bakken van huishoudens past, komt bij ons voorbij. Denk bijvoorbeeld aan fietsen. Deze worden uit elkaar gehaald en gewoon in de groene kliko’s gedumpt. Van de winter zullen we weer het frituurvet en de oliebollen terugzien.” Een collega van de chef hoort ons en voegt toe: “Ik heb zelfs eens een bowlingbal voorbij zien komen. Je kunt het zo gek niet bedenken.”

Eindproducten
Wat na het voorsorteren over blijft, is allemaal GFT-afval. Met drie verschillende productieprocessen kan ARN BV het afval verwerken: het creëren en verkopen van compost, het opwekken van biogas en de warmte die vrijkomt opvangen voor huizen en de kassenindustrie in het westen van Nederland.

Van den Hurk vindt dit ook het mooie aan zijn baan, ‘dat circulaire’: het product zien binnenkomen en dan veranderen. Als je ergens 26 jaar werkt zie je ook de innovatie en uitbreiding binnen een bedrijf. “Het is zo goed om te zien dat het bedrijf niet meer alleen draait om verbranding”, zegt de chef met diezelfde trotse blik in zijn ogen die ik al de hele tijd opmerk, “in de wereld van nu kan dat natuurlijk ook helemaal niet meer – een wereld waarin alles om bijdrage aan een schonere omgeving draait. Maar ik ben het er helemaal mee eens. Bij mij thuis zijn we ook dol op afval scheiden.” Ik vraag mij af of ook zijn afval naar deze centrale gaat. “Ja zeker”, de mondhoeken schieten weer omhoog, “mijn afval ook.”
We lopen naar de volgende stop: de zeven tunnels waar het compost tot stand komt.

Compost en biogas
Als het overgebleven GFT uit de machines klein gemalen is, wordt het in deze tunnels opgeslagen. In iedere tunnel gaat 1050 kubieke meter. “Wat daarbinnen gebeurt is eigenlijk een heel natuurlijk proces”, aldus Van den Hurk. “Er zitten in groente- fruit- en tuinafval veel bacteriën. Door deze bacteriën kunnen de temperaturen binnen de tunnels hoog oplopen. Zij gaan namelijk eten, vermenigvuldigen en dus broeien.” Het enige wat ARN BV binnen deze tunnels doet, is zorgen dat er zuurstof bij komt. De temperatuur in de tunnels loopt zonder extra verwarming op tot zeventig graden. Het bijna-compost zit veertien dagen in de tunnels voor het gereed is voor verkoop. “Dus iedere twee dagen kunnen we behoorlijk wat leveren”.

Dan lopen we de hal uit naar buiten de miezer weer in – eigenlijk probeer ik de lange man bij te houden en is het voor mij meer een halve huppel –, een hek door, de hoek om en twee ijzeren trappen omhoog om bij de vergistingsinstallatie, de machine die het biogas opwekt, te kijken. Omdat het proces plaatsvindt in een zuurstofloze, afgesloten kamer, hangen er ook geen lampen binnen. Gelukkig zijn er twee kleine raampjes niet veel groter dan mijn eigen hoofd waardoor ik naar binnen kan kijken. “Je moet heel goed kijken, hopelijk kun je iets zien”, hoor ik achter mij. Dus met mijn ogen tot spleetjes geknepen tuur ik door het vieze, rechterraam naar binnen. Ik zie inderdaad dat de ruimte tot drie kwart gevuld is met zwarte plak. Links en rechts zijn twee buizen gevestigd, die in het rond draaien. “Zie je die twee ronddraaiende peddels? Dat zijn de vergistmachines”, zegt Van den Hurk. “Omdat in deze ruimte geen zuurstof aanwezig is, worden alle organische bestanddelen afgebroken. Dan komt er biogas vrij in de vorm van gasbubbels en moet de ‘soep’ in beweging blijven zodat ook de onderste bubbels naar boven komen.”

Het biogas wordt opgewekt als tot aardgaskwaliteit en dus werkt het bedrijf samen met het openbaar vervoer in de omgeving. Ik had vanochtend de sticker ‘deze bus rijdt op groen gas’ wel zien staan, maar ik had mij op dat moment zeker niet bedacht dat het gas van ARN BV afkomstig zou zijn. “Op deze manier zijn we milieuvriendelijk bezig en in contact met de omgeving. Zo verwarmen wij ook een aantal huizen hier in de buurt, maar dit hoort bij het verbrandingsproces van het overige afval (denk aan plastic) in het gebouw hiernaast, niet bij de GFT. Naast dat die huizen verwarmd worden, gaat ook een deel van de koolstofdioxide naar de kassenindustrie in het westen van het land. Op die manier wordt ook dit hergebruikt. Alles wat hierna overblijft, is restafval.”

Toekomst
De rondleiding komt aan zijn einde. We besluiten nog een laatste halte te maken bij zijn kantoor. Met een heet kopje koffie in mijn handen kijk ik door het glas de hal in, waar we onze eerste stop maakte. “Kijk”, zegt de manager tegen mij, “daar kwamen we net binnen”, en hij wijst naar de opening van het gebouw. Van hieruit zie ik opnieuw de grote hopen met afval en vraag ik aan Van den Hurk of er ook wel eens iets fout gaat. “We treffen veel voorbereidingen door ons goed te kleden, te douchen zodra onze shift is geëindigd en wassen onze handen als we thuis komen. Zo kunnen we geen ziekten oplopen, ook al is die kans nihil. De reflecterende overal zorgt er voor dat de chauffeurs het grondpersoneel zien en zo houdt het bedrijf rekening met wat er mis kan gaan.”

Van den Hurk zegt nog eens dat het ‘echt’ leuk is dat ik hier ben. “Van de buitenkant zijn wij gewoon een grijze fabriek, maar wij zijn zoals je nu weet veel meer dan dat. Dit is ook deels de reden waarom wij rondleidingen geven en open staan naar de buitenwereld.” Voor de vijfde keer die dag onderbreekt een telefoontje ons gesprek. “Met Marco”. Zijn collega die ook in het kantoor aanwezig is kijkt me aan en zegt dat het een hele drukke man is. “En dan toch heel zijn ochtend vrijhouden omdat jij langskomt”.

In de toekomst zal het bedrijf zich extra uitbreiden – dan worden er misschien weer nieuwe regels opgesteld wat betreft veiligheid voor het personeel. Op dit moment heeft ARN BV een vergunning voor het verwerken van 70 ton afval per jaar, terwijl ze nu zo’n 50.000 kilogram verwerken. “Dus er is nog speling waar we gebruik van willen maken. Er zullen wat extra compost-tunnels bij komen en waarschijnlijk wat meer personeel.”

Reageer op dit artikel