Haastrecht: Water, water en nog eens water

Rijdend door de polder, besef je ook al weer waarom Nederland een waterland wordt genoemd. Overal zie je water. Weilanden worden afgebakend door allemaal identieke slootjes en deze monden op hun beurt weer uit in een breder stroompje of riviertje. Één groot netwerk van waterwegen. Maar het landschap zoals wij het kennen, ligt er niet altijd al zo bij. De Nederlanders hebben het veroverd op het water.

De Krimpenerwaard is ook zo’n stuk land wat omgetoverd is van moerasgebied naar bewoonbaar land. Ten noorden ligt de IJsel en aan de oostkant vormt de Vlist de natuurlijke grens. In 944 werd door een Duitse Keizer het gebied geschonken aan twee Utrechtse kerken met de taak het te ontginnen.

Langzaam maar zeker werd begonnen met de ontginning van het gebied dat nu door het leven gaat als de Krimpenerwaard. Het woord ‘waard’ heeft als betekenis: een stuk land omgeven door stromend water. Erg toepasselijk in een gebied waar water de overhand heeft. Een belangrijke plaats binnen deze ‘waard’ was Haastrecht. Het zorgde voor de afwatering van het achterland dat duizenden hectare groot was.

Kijkend om je heen in het Zuid-Hollands landschap valt plots op dat de ramen van de bovenverdieping van een boerderij uit 1658, dit verraden vier geschilderde getallen op de gevel, zich bijna op ooghoogte bevinden. De boerderij genoot vroeger de bescherming van een dijk. Deze dient tegenwoordig als fundament voor een weg. Zodra je Haastrecht binnenrijdt prijken midden in het plantsoen van een rotonde de cortenstalen silhouetten van twee schaatsers. Hein Vergeer en Leo Visser, beiden wereldkampioen allround. Haastrecht blijkt een voedingsbodem voor schaatssucces. Schaatsen en water is dan ook altijd al nauw met elkaar verbonden.

“De essentie van de polder is samenwerken”, vertelt Jaap Barendrecht (77) “Je kunt niet zonder elkaar.” Barendrecht is de oud-huisarts van Haastrecht en tegenwoordig een echte kenner op onder andere het gebied van de waterhuishouding in de Krimpenerwaard. “Doordat we hier op veen zijn gaan wonen zijn waterschappen en samenwerkingsmodellen ontstaan. En dan het liefst op een sociale manier samenwerken.” De strijd tegen het water zorgde voor een noodzakelijke samenwerking. “Je bent met zijn allen verantwoordelijk voor het land”, vult Barendrecht er nog aan toe.

Onderweg naar het gemaal De Hooge Boezem achter Haastrecht wijst alles in het dorpje naar de band die het heeft met het water. “De Hoogstraat hier, daarvan denkt bijna iedereen dat het de hoofdstraat is. Dat is niet. ‘Hoog’ verwijst gewoon naar het feit dat de weg hoog ligt. Alle zijwegen van de Hoogstraat lopen dan ook naar beneden. Als je hier geboren en getogen bent, valt dat blijkbaar niet meer op”, zo vertelt Barendrecht, die zelf niet opgroeide in Haastrecht. Het gemaal, dat momenteel is ingericht als museum over de polder, moest water vanuit de Vlist overbrengen naar de IJsel. Het gemaal stamt uit het jaar 1872. Maar al veel eerder moest er water vanuit de polder, via de Vlist, naar de IJsel worden gebracht.

Dit gebeurde met de zogeheten boezemmolens. Zeven stuks in totaal. Het moet een gezichtsbepalend beeld zijn geweest voor Haastrecht. Nu, honderden jaren later, is er nog maar één over: Boezemmolen Nr. 6. De functie van de molens was om water vanuit de Vlist in de Hooge Boezem, een stuk land dat onderwater werd gezet, te malen. Vanuit daar vloeide het in de IJsel. Momenteel wordt de overgebleven schepradmolen gerestaureerd. “De mensen uit Haastrecht wilden eerst de betonnen romp van de molen behouden”, vertelt Ninouk Vermeer van Stichting Het Zuid-Hollands Landschap. “Het was het uitzicht dat ze gewend waren.” Waar het project in het begin nog op wat tegenstand stuitte, zijn de reacties nu erg positief. “De mensen hier dragen het nu echt een warm hart toe. Een project als dit kan ook niet zonder lokale betrokkenheid”, zegt Vermeer tot slot.

Met de restauratie van de molen wil Het Zuid-Hollands Landschap het historisch beeld herstellen met alle elementen en zo het verhaal van vroeger vertellen. “Want dit beeld maakt Nederland ook tot molenland”, aldus Barendrecht.

Wonen onder de zeespiegel, veel buitenlanders staan raar te kijken wanneer ze dat horen. Het idee blijft ook nog altijd wat vreemd. Maar Nederlanders weten én doen vaak niet ander. Barendrecht: “Nederlanders zijn veruit koploper op het gebied van waterbeheer.” Dit is vandaag de dag dan ook overal in Nederland te zien. Ondanks de problemen die het water Nederland geeft, kunnen beide ook weer niet zonder elkaar.

1 reactie

  1. Leuk iets van Jaap te lezen, ik heb mijn coschap huisarts geneeskunde bij Jaap gedaan. Een zeer integere huisarts, die al zijn patiënten kende. Ook is hij op mijn afstudeerborrel geweest. Mijn achtergrond was niet als de doorsnee student geneeskunde: 7 jaar, naast een baan overdag, heb ik 3 avonden per week in Leiden op de avondschool gezeten, avond mavo en-atheneum. Dus ik had meer levenservaring dan de eerder genoemde doorsnee student. Met veel plezier kijk ik terug naar de tijd bij Jaap, een huisarts met zijn hart op de juiste plaats. Nogmaals dank Jaap!

Reageer op dit artikel