‘Het glas is bij mij halfvol in plaats van halfleeg’

Ik ken mijn oma Anneke (87) als een zeer positief en modern persoon die altijd in is voor een persoonlijk gesprek. Gezien haar hoge leeftijd, 86 jaar, kon ik tevens voor de nodige diepgang terecht. We blikken terug op een roerige periode uit haar jeugd: de Tweede Wereldoorlog.

Hoe zou je jezelf omschrijven als mens?

‘’Ik vind mezelf een positief mens met enkele uitschieters, dat golft wat heen en weer en is afhankelijk van wat ik meemaak in het leven. Ik houd me vast aan mijn kinderen en kleinkinderen, dat was vroeger andersom maar dat is niet meer naarmate je ouder wordt. Het is een prettig idee dat alles doorgaat en doorgegeven wordt. Ik zie en herken familiaire overeenkomsten in mijn gezin. Dat vind ik heel bijzonder.’’

 Was je vroeger ook al zo positief ingesteld?

‘’Naarmate ik meer verantwoording kreeg, een gezin kreeg en allerlei dingen meemaakte, heb ik vaak mijn positieve houding ergens voor ingezet. Ik kan mij niet herinneren dat ik dat als jong meisje al deed. Daar ben ik pas op latere leeftijd bewust van geworden. Het leven leert je hoe ergens mee om te gaan.’’

Je hebt de oorlog in je jeugd meegemaakt, had je toen wat aan jouw positiviteit?

‘’Hoe ouder je wordt, hoe meer je aan de oorlog terugdenkt. Ik was elf jaar oud toen de oorlog afgelopen was en echt een jong kind toen het gaande was. Ik heb meegemaakt dat mijn oudste broer en zus in het verzet zaten en natuurlijk laat het zijn sporen na. Alles wordt bepaald door wat je meemaakt en dan is een oorlog een heel ingrijpende gebeurtenis. Wellicht heeft mijn positieve instelling ervoor gezorgd dat die oorlogsjaren een zekere plaats kregen in mijn leven. Kon ik met andere problemen die op mijn pad kwamen de strijd aan gaan doordat ik de oorlog had overleefd? Ik heb er in ieder geval een grote interesse aan overgehouden voor bijvoorbeeld actualiteiten. Ik volg het nieuws op de voet en duik dan vaak in de problematiek van wat er met landen onderling gebeurt. Ik probeer te analyseren wat leiders drijft om met elkaar in de clinch te liggen. Daarnaast heeft ook de technische vooruitgang mijn interesse.’’

Wat vind je van de ontwikkelingssnelheid van de techniek?

‘’Ik vind het fantastisch, het kan mij niet hard genoeg gaan. Ik vind het een zegen dat je bijvoorbeeld alles op kunt zoeken op internet, dat is met een noodgang gegaan. Ik vind het geweldig dat de techniek van tegenwoordig het allemaal mogelijk maakt.’’

Dus de uitspraak; vroeger was alles beter, daar sta jij niet achter?

‘’Vroeger was alles anders met bijvoorbeeld veel minder luxe dan nu. Wij hadden vroeger geen wasmachine, dat kun je je nu niet meer voorstellen. Ook een keuken was heel anders ingericht dan dat tegenwoordig het geval is, maar zo leefden we toen en we waren nog gelukkig ook. Het gaat er tenslotte om of je je geluk kunt vinden in álle omstandigheden. Of in ieder geval je prettig kunnen voelen.’’

En, wat is geluk?

‘’Ik heb een definitie van geluk voor mezelf. Geluk dat zijn momenten, momenten van tevredenheid. Dat je opstaat en denkt: fijn een nieuwe dag. Ook al gebeurt er nog niks. maar dan heb ik toch een goed gevoel. Dat is heel prettig en kan van korte duur zijn maar dan heb ik in ieder geval een flinke tevredenheid gevoeld. Het glas is bij mij halfvol in plaats van halfleeg.’’

Je bent nu inmiddels acht jaar alleen, wat is voor jou het grootste verschil tussen samenleven en vrij abrupt alleen verder gaan?

‘’Het is vooral het gezelschap wat je mist en het dierbare ervan. Het eerste klankbord bij thuiskomst is weg, je kunt niets meer overleggen of ervaringen delen wat voorheen wel het geval was. Dat is en blijft een groot gemis. Ik voel me heel erg veilig en geborgen in het huis wat ik door en door ken, inclusief alle geluiden. Vandaar dat het mijn wens is om het nog heel lang vol te houden op een zelfstandige manier met hier en daar wat hulp en aanpassingen.’’

Nog even terug naar de oorlogsperiode. Hoe was het om de oorlog mee te maken en wat merk je er nu nog van?

‘’Als kind heb ik het als iets heel engs en akeligs ervaren vanwege de vele invallen en razzia`s waarbij je vader of je broer werd meegenomen. Mijn oudste broer en mijn zus zaten in het verzet. Omdat ik nog zo jong was vertelden mijn ouders mij niet waar zij mee bezig waren of waar zij zich verstopten zodat ik hen, vanuit kinderlijke onschuld, niet zou kunnen verraden. De Duitsers vroegen namelijk tijdens zo`n inval vaak aan de jongste kinderen van een gezin waar de overige familieleden waren. Pas veel later hoorde ik waar mijn broer zich dan had schuilgehouden of waar onze radio verstopt was. Dat was namelijk ook verboden.’’

Kun je stellen dat je daardoor de oorlog maar half hebt meegemaakt?

‘’Ik heb er heel gekke herinneringen aan, vooral de donkere vertrekken in mijn ouderlijk huis zie ik nog zo voor me. Voor de rest hebben ze mij niet op de hoogte gesteld van wat er echt gaande was en dat is maar goed ook. We hebben zelfs met het hele gezin ondergedoken gezeten omdat we verraden waren. Ik vond het een feest, een plotselinge logeerpartij wat ik als kind natuurlijk heel spannend vond. Er is veel aan mij voorbij gegaan in die tijd. Het waren vooral flarden aan herinneringen die door de jaren heen enige samenhang kregen.’’

Hoe kijk jij terug op het kind zijn tijdens de oorlog?

‘’Ik was zes jaar toen de oorlog uitbrak en heel veel begreep ik er niet van. De invallen waren heel eng om mee te maken maar er zaten ook leuke kanten aan, tussen aanhalingstekens gezegd uiteraard. Er was bijvoorbeeld veel uitval van school waardoor je vaak thuis was en dat vond je als kind wel prettig natuurlijk. Na de oorlog werd er veel meer aan mij verteld en toen begreep ik pas echt wat er aan de hand was. Tijdens de oorlogsjaren was ik te jong om aan beeldvorming te kunnen doen. Het besef hoe erg het was is bij mij dus veel later gekomen. De impact ervan is met terugwerkende kracht door de jaren heen tot mij doorgedrongen. Daarmee kwam ook het respect voor mijn vader, mijn broer en mijn zus onder andere vanwege hun rol in het verzet.’’

Reageer op dit artikel