Hoe ouderen deze coronatijd beleven

‘’Goedemorgen, Truus Fransen, met wie spreek ik?’’, klinkt het aan de lijn. ‘’Hoi oma, met Anouk. Van harte gefeliciteerd met je 88ste.’’ Ze reageert enthousiast en bedankt mij voor het belletje. Ze is vandaag jarig, zoals elke zestiende maart. Maar deze keer is het anders. Want we zitten allebei in quarantaine. Ik omdat ik ziek ben, zij omdat het moet volgens de corona-maatregelen.

Deze maatregelen zijn zondagavond 15 maart ingegaan. In een persconferentie sprak Bruno Bruins, de toenmalige minister voor Medische Zorg, over verschillende maatregelen. Zo gingen alle scholen en de kinderopvang dicht en moesten ook sportclubs en horeca hun deuren tot zeker 6 april sluiten. Ook was er een duidelijk geluid om alleen de deur uit te gaan voor het noodzakelijke en sociale contacten te vermijden. In het bijzonder met ouderen, die kwetsbaarder zijn voor het virus. Maar hoe beleven zij zelf het virus? Hoe denken zij erover?

Saaie bedoeling
Oma praat over het feestje van gisteren wat ze niet heeft gegeven. Na lang twijfelen en op aanraden van haar kinderen, besloot ze het toch af te zeggen. Sommigen reageerden opgelucht, anderen waren daarentegen minder begripvol. Een schoonzusje was zelfs verbaasd: ‘Zijde gij zo’n paniekzaaier Truus?

Oma vond het maar een saaie bedoeling want uiteindelijk kwamen alleen haar twee dochters. ‘’Na een paar uur spelletjes spelen, was ik er wel klaar mee.’’ Het hoogtepunt was volgens oma dat dochter Elly nog halsoverkop friet is gaan halen om half zes. Elly Indewey is mijn tante en werkt in een serviceflat voor senioren. Vijftig van de tachtig bewoners wonen zelfstandig, de rest behoeft extra hulp en zorg. Elly verleent deze als medewerker herstelzorg in de voedingsdienst. Ze zegt zelf: ‘’De bewoners kennen me vooral van de koffie en de praatjes’’.

”Ik merk het verdriet onder de bewoners. Velen hebben al jaren hun dagelijkse rituelen en schema’s bij ons”

Geen bridgen of sjoelen
In de flat mag sinds 16 maart geen bezoek meer komen. Het personeel wordt elke dag bij binnenkomst getemperatuurd en bij verhoging naar huis gestuurd voor mimimaal twee weken. De sfeer onder de bewoners is volgens Elly ‘een beetje gelaten’. Een enkeling is bang, maar de rest is vooral erg teleurgesteld dat activiteiten zijn afgelast: geen modeshow, bridgen of sjoelen. Elly dekt normaal gesproken een lange tafel in het restaurant waar twintig man aan dineert. Sinds de maatregelen, blijft iedereen op zijn kamer of zit in het restaurant ver uit elkaar. ‘’Ik merk het verdriet onder de bewoners. Velen hebben al jaren hun dagelijkse rituelen en schema’s bij ons. En nu mogen ze nog maar weinig.’’

De teleurstelling is dus groot. De meesten accepteren het wel, maar sommigen zijn ‘veel aan het mopperen’. Elly is benieuwd hoe dat de komende tijd zal gaan: ‘’We zitten pas op de tweede dag. Ik denk als we dadelijk een week verder zijn, dat meerdere bewoners moedeloos zijn geworden.’’

In het restaurant, zit men nu met geknutselde bloemetjes in plaats van met elkaar

Wel denkt ze dat mensen extra blij zullen zijn dat ze tenminste veilig in deze zorgflat zitten: ‘’Ze weten dat we goed naar de bewoners omkijken. Ik ben benieuwd hoe dat is voor mensen die minder contacten hebben en niet een vangnet hebben waar ze op kunnen steunen’’

”We zitten pas op de tweede dag. Ik denk als we dadelijk een week verder zijn, dat meerdere bewoners moedeloos zijn geworden”

Burenhulpgroep
De angst voor het ontbreken van een vangnet speelde ook bij Irene Hoogendorp. Ze besloot daarom op 14 maart al een burenhulp in de vorm van een facebookgroep op te zetten. Het oorspronkelijke idee was om op kleine schaal mensen te helpen met bijvoorbeeld het doen van boodschappen of het uitlaten van de hond. Inmiddels telt haar ‘Corona hulp Oss en omgeving‘ bijna 1650 leden. ‘’Ik wist niet wat ik meemaakte: binnen no-time boden mensen hun hulp aan’’, vertelt Hoogendorp enthousiast. Er ontstonden meerdere initiatieven voor met name oudere mensen. Er worden boodschappen gedaan, pannetjes eten rondgebracht, tekeningen verstuurd en kleine cadeautjes gemaakt. Er worden ook televisies uitgeleend voor ouderen in zorginstanties en een leverancier stelde een aantal tablets ter beschikking.

”We hopen gewoon dat door een simpele tekening of kaartje mensen toch iets minder eenzaam zijn”

Schilderijtjes die inmiddels op de service- en zorgflat hangen

Dementerende moeder
Hoe zij als facebookgroep ouderen bereiken zonder sociale media is simpel. ‘’Die ouderen hebben kinderen met facebook. Bovendien is er aandacht aan besteed op meerdere lokale zenders.’’ Een mooi voorbeeld is van een vrouw uit Wijchen die een oproep deed voor haar dementerende moeder. Ze kon daar zelf niet naartoe omdat ze ziek was, meerdere mensen uit Oss pikten de vraaghulp op. Hoogendorp wil zelf niet teveel in de publiciteit maar dingen van achter de keukentafel regelen. Zij heeft ook contacten met maatschappelijke hulpverleners en kan zo nodig ook professionele hulp inschakelen.

’Ik ben enorm verrast door de geweldig goede dynamiek die ontstaan is. Het zou mooi zijn als we nog steeds zo met elkaar omgaan, als deze gekte voorbij is. We hopen gewoon dat door een simpele tekening of kaartje mensen toch iets minder eenzaam zijn.’’

Kwetsbare groep
Anja Machielse pleit ook voor extra aandacht naar ouderen. Zij is hoogleraar Humanisme en Sociale Weerbaarheid aan de Universiteit Humanistiek in Utrecht. Machielse doet onder andere onderzoek naar eenzaamheid en (zelf)redzaamheid. In een AD-interview legde ze onlangs uit dat het in deze coronacrisis belangrijk is om met ouderen in contact te blijven. Machielse tegenover het AD: ‘’ Zij zijn veel alleen, maar ook ontzettend ongerust. Want zij zijn de kwetsbare groep. Ze hebben heel veel tijd om te piekeren nu. En het nieuws over corona is overal. Denk dus goed na of je mensen kent die in deze situatie zitten, maak een praatje en probeer hen gerust te stellen. Dat is echt heel belangrijk.”

Het wereldje wordt volgens Machielse voor sommige ouderen heel klein: ‘’Nu is het nog een paar dagen mooi weer en kunnen ze nog even naar buiten. Maar wat als het regent? En bovendien: de winkels zijn dicht, ze kunnen niet even de deur uit voor een kopje koffie. Daarnaast zijn niet alle ouderen even handig met sociale media. Jongeren hebben hun virtuele contacten, appen veel, sturen elkaar grappige filmpjes. Dat helpt, het relativeert. Overigens zie je tussen ouderen onderling wel veel verschil. Sommigen doen hier juist heel actief aan mee. Voor hen is het makkelijker om betrokken te blijven.”

Whatsappen
Een voorbeeld van actieve ouderen is het echtpaar Ria en Karel* (gefingeerde namen, echte namen bij de redactie bekend). Beiden hebben een IPhone en whatsappen ze met hun kleinkinderen. ‘’En de vrienden die geen smartphone hebben, sturen we gewoon ‘ouderwets’ een mailtje’’, vertelt Karel (84) aan de telefoon. Ze wonen nog zelfstandig en kunnen nog prima voor zichzelf zorgen.

”Wij hebben elkaar. De een kan de ander helpen. Dat kan natuurlijk niet iedereen zeggen”

Ze besloten zelf begin maart in quarantaine thuis te zitten. De overheidsmaatregelen hadden wat betreft het echtpaar eerder mogen komen. ‘’Het moment dat in Brabant de eerste mensen positief waren getest, had de regering al scholen en dergelijke mogen sluiten.’’

Ria (78) doet alleen boodschappen bij het winkelcentrum aan de overkant en draagt daarbij rubberen handschoenen. Voor de rest zien ze niemand, ook familiebezoek hebben ze afgehouden. ‘’Maar geen zorgen, we vermaken ons prima hoor’’, vertelt Ria. We hebben voldoende leesvoer, puzzels en andere hobby’s en ik heb genoeg te doen in huis. Zo heb ik deze week kasten opgeruimd.’’

 ‘Wij hebben elkaar’
Ze ervaren dat het fijn is om nog met z’n tweeën te zijn. ‘’Wij hebben elkaar. De een kan de ander helpen. Dat kan natuurlijk niet iedereen zeggen’’, zegt Ria stellig. ‘’Normaal gesproken zijn ouderen vaak alleen. Velen zijn afhankelijk van bezoek omdat ze zelf niet weg kunnen van hun zorgafdeling. Als je in een bejaardentehuis woont, ben je over het algemeen niet mobiel en zit je te wachten in een (rol)stoel. Ik vind het onwijs lief hoor al die mooie kaartjes nu aan tehuizen, maar het was leuk geweest als mensen die aandacht ook eerder gaven.’’

Tekeningen die bij de serviceflat zijn afgeleverd om de bewoners een hart onder de riem te steken

Ria en Karel willen zich niet te veel bezig houden met de mogelijkheid het coronavirus te krijgen. We kijken veel nieuws, maar zetten het ook af als we er depressief van worden. ‘’We zijn allebei hartpatiënt, dus gaan er vanuit dat we ook ‘gewoon’ kunnen overlijden’’. Binnen hun eigen vrienden- en kennissenkring hebben Ria en Karel helaas al iemand verloren aan corona. ‘’Dat was heel lastig, zeker omdat we geen afscheid konden nemen.’’

Cijfers
Dat er veel mensen overlijden is inmiddels duidelijk geworden. Eind maart zijn er bijna duizend overledenen te betreuren. Uit een rapport van het Rijkinstituut Volksgezondheid en Milieu (RIVM)  van maandag 30 maart waren er tot dan toe 3990 coronapatiënten opgenomen in de Nederlandse ziekenhuizen. Het coronavirus blijkt zoals verwacht inderdaad bij ouderen voor de meeste problemen te zorgen. Zo was driekwart (74,3%) van die opgenomen patiënten ouder dan zestig jaar. Ook bleek zestig procent een onderliggende aandoening te hebben. In de onderliggende grafieken is onder andere te zien dat meer dan de helft van de overleden coronapatiënten 80 jaar of ouder was.

Bron : NOS

Volgens verpleegkundige Denise Hagenaars komen zoveel ouderen te overlijden omdat zij al een broze conditie hebben en hun lichaam vaak de kracht niet heeft om te herstellen. Hagenaars wordt momenteel ingezet op haar stageplek in de thuiszorg omdat daar veel helpende handen nodig zijn. ‘’Ik vind het heel lastig om nu niet aan de frontlinie te staan bij mijn andere werk in het Jeroen Bosch Ziekenhuis.’’ In Noord-Brabant mag zorgpersoneel vanwege de veiligheid maar op één zorgplek werken.

Schrijnend
Hagenaars ziet heel wat verschillende mensen op een dag. Bij de een zijn de zorgen om het coronavirus nauwelijks te merken, terwijl de ander heel angstig is. ‘’Gisteren had ik een jeukende neus en moest ik niezen. De mevrouw keek me nog net niet het huis uit.’’

Hagenaars vindt de zorgen wel begrijpelijk. ‘’Wij hebben al vijf sterfgevallen binnen onze patiëntengroep en er komen er ook zeker meer bij. We verzorgen wekelijks een man met een longaandoening. Als hij corona krijgt, weten we dat hij het niet overleeft.’’ Het is volgens Hagenaars in een woord ‘hartverscheurend’ wat je hoort en ziet. ‘’Een collega maakte mee dat een echtgenote afscheid moest nemen van haar man via een tablet. Ze waren zestig jaar getrouwd. Het is echt schrijnend.’’

”Een collega maakte mee dat een echtgenote afscheid moest nemen van haar man via een tablet. Ze waren zestig jaar getrouwd”

André, Mies en André
Twee weken later spreek ik Elly weer. Ze vertelt dat er gelukkig (nog) geen besmettingen zijn binnen de zorgflat. Wel heeft ze gemerkt dat de eenzaamheid is toegenomen. Ze doen er als personeel alles aan om mensen te vermaken en het leven een beetje draaglijk te maken. Er is een groot scherm tv-scherm geplaatst waarop bewoners, op afstand van elkaar, naar nostalgische tv-programma’s kijken. André van Duin, Mies Bouwman en André Rieu komen meerdere malen in beeld.

Op zondag werd de kerkdienst ook via de televisie bekeken. ‘’Een vrouw vroeg mij of we ‘alstublieft samen konden bidden’ en dat hebben we dan ook gedaan.’’ Er wordt ook samen gezongen. Zelfs vanaf balkons door warm aangeklede bewoners.

In deze ruimte kunnen bewoners samen televisie kijken. Als het drukker is, zit iedereen op verre afstand van elkaar

Omdat mensen hun families erg missen, wordt er druk heen en weer gesjouwd met IPads. Verzorgers bellen samen met de bewoners naar geliefden en vertellen dat het goed gaat en ze zich geen zorgen hoeven te maken. Ook Hagenaars liet al weten dat Brabant Zorg tablets heeft geregeld voor meerdere patiënten: ‘’Ze zijn makkelijk te bedienen met grote knoppen als ‘Bel dochter’ en ‘Bel thuiszorg’.

Sommigen hebben hun geliefden al weken niet gezien. En dat is erg lastig. Elly zegt dat er in de serviceflat een mevrouw in quarantaine zit met een flink hoestje. ‘’Ik heb haar al drie weken niet gezien. Elly vertelt ook over mevrouw Govers.

Irene Govers (98) woont alleen. Ze was tot twintig jaar geleden Elly’s buurvrouw en zien ze elkaar normaal gesproken elke week. Mevrouw Govers is een week voor de coronacrisis verhuisd uit haar vertrouwde flatje naar een verzorgingshuis. Ik ken haar niet, maar begrijp van Elly dat ze erg eenzaam is. Ze is dan ook erg blij wanneer ik bel. Mevrouw Govers is erg in ‘haar sas met haar nieuwe stek’, vooral omdat ze nu extra zorg krijgt. ‘’Het is wel heel lastig dat ik hier niemand ken en nu mag er ook niemand langskomen. Ik ben zo blij dat u even belt’’, vertelt ze.

”De eenzaamheid wordt alleen maar groter. Ik heb zelfs al een zoon, een schoonzoon, schoondochter en een kleinkind overleefd”

‘Ik zie niemand’
Ze begint meteen een verhaal over haar overleden man met wie ze erg gelukkig is geweest. Ze vertelt over de vele mooie reizen die ze samen maakten na zijn pensionering. ‘’En toen werd hij erg ziek en was het afgelopen. Hij heeft me gelukkig nog geadviseerd om te verhuizen naar een bejaardenflat.’’ Mevrouw Govers praat vrolijk door over de fijne tijd die ze daar gehad heeft. Ze had er al snel leuke vriendinnen met wie ze regelmatig uitstapjes maakte. ‘’Inmiddels zijn al mijn vrienden en vriendinnen al lang overleden. Dat is heel moeilijk. Het went niet en de eenzaamheid wordt alleen maar groter. Ik heb zelfs al een zoon, een schoonzoon, schoondochter en een kleinkind overleefd.’’

In deze tijd mist Mevrouw Govers het contact al helemaal. ‘’Ik zie niemand, ze mogen niet boven komen maar ik begrijp het wel want ik vind dat Ebolavirus maar niks hoor.’’ Met voor haar leeftijd nog heldere stem, verbetert ze zich direct. ‘’Ik volg het nieuws goed en heb de hele dag de radio aan. Laat deze ellende maar snel voorbij gaan. Ik ben al zo oud, heb de oorlog nog meegemaakt. De Duitse vliegtuigen en bommenwerpers bij Schiphol gezien, maar zoiets absurds als dit virus heb ik nog nooit beleefd.’’

”Ik ben al zo oud, heb de oorlog nog meegemaakt”

Ze verveelt zich een beetje. Lezen, radio luisteren en vanaf vijf uur gaat Omroep Max aan. ‘’Gelukkig zie ik het verzorgend personeel nog. Als deze rotperiode achter de rug is, kom je maar snel een keer langs meid. Lijkt me vreselijk gezellig.’’ Ze eindigt het gesprek stellig: ‘’Wees voorzichtig hoor. Niet besmet raken want jong en oud kan het krijgen.’’

We sluiten af alsof we al jaren kennissen zijn. Ze vraagt of ik Elly de groeten doe en informeert nog snel naar oma. ‘’Hoe is het met je haar? Ik heb je oma al zo lang niet meer gezien. Doe haar maar veel liefs van mij als je haar weer ziet.’’

” Als deze rotperiode achter de rug is, kom je maar snel een keer langs meid. Lijkt me vreselijk gezellig”

Op gepaste afstand van oma

Ik besluit meteen mijn oma te bellen zoals dat de laatste dagen de gewoonte is geworden. We hebben elkaar nu al drie weken niet gezien. Ze neemt emotioneel op en huilt dat ze ‘haar kinderen en kleinkinderen zo vreselijk mist’. ‘’Als dit gedoe voorbij is, gaan we gezellig met z’n allen uit lunchen. Ik trakteer.’’ Ik fiets naar haar toe en breng haar op gepaste afstand een pak koekjes en een kaart. ‘’Je krijgt ook nog de hartelijke groeten van mevrouw Govers’’, vertel ik aan de voordeur. Oma vindt het uiterst attent en vertelt dat ze haar zo terug gaat bellen: ‘’Zo zie je maar. Als we allemaal alleen zijn, zijn we tenminste samen alleen’’, lacht oma.


Reageer op dit artikel