‘Iedereen is welkom, mits zij zich vrijwel direct kunnen aanpassen’

Wat is Zwitserland voor land? En hoe zijn de mensen die daar wonen? Het komt nauwelijks voor dat er in de Nederlandse media wordt gesproken over het land middenin Europa. En als er dan wat te melden is, dan gaat het over neergestorte vliegtuigjes, een mens met een bijl in een trein of slachtoffers door lawines. Maar hoe komt het dat wij niet gebonden lijken met het land? Op mijn reis door Zwitserland ga ik op zoek naar de antwoorden; aan de hand van de vooroordelen van veertig ondervraagde Nederlanders.

Door de roestvrijstalen slurf loop ik naar de antwoorden op mijn vragen; ik ga uitzoeken of de vooroordelen die vele Nederlanders hebben over Zwitserland kloppen. Het avontuur begint op het vliegveld van Zürich, één van de belangrijkste steden van het land. Ondanks dat veel mensen denken dat dit de hoofdstad is, is dat niet waar. Officieel heeft Zwitserland geen hoofdstad. Dit komt doordat het land opgebouwd is uit kantons, te vergelijken met de staten in de Verenigde Staten. Ieder kanton heeft haar eigen regels en wetten – en een eigen hoofdstad. Er bestaat wel een overkoepelende regering en die is gevestigd in Bern.

De lange gangen leiden mij naar het treinstation; ondertussen hoor ik de stem van Roger Frederer die zegt: “Welkom in Zwitserland, een fijn verblijf”. Ik moet er wel om lachen. Dit bedenken ze ook alleen hier. Ik kan me niet voorstellen dat wij een Sven Kramer of Wesley Sneijder zover krijgen om reizigers welkom te heten op Schiphol. Een warm welkom dat veel Nederlanders wellicht niet verwachten want zijn die altijd neutrale Zwitsers niet in zichzelf gekeerd?

Nederlanders over het Zwitserse

Voor ik vertrok, heb ik een onderzoekje gedaan naar wat de vooroordelen zijn van Nederlanders over Zwitserland. De Van Dale omschrijft het vooroordeel als: ‘op een gebrek aan kennis berustende mening of afkeer’. Dit klinkt vrij negatief maar toch waren er ook mensen die positieve aspecten benadrukten. “Ik werk in de maatschappelijk zorg, tijdens colleges hebben we het ook over patiënten met astma of andere luchtwegproblemen. De schone lucht in Zwitserland is voor deze mensen een uitkomst”, vertelt studente Joëlle Gielen.

Over de intercom hoor ik dat mijn trein eraan komt: “Achtung bitte, der Zug nach Genf Flughaven arriviert am Gleis vier”. De Duitse woorden klinken als muziek in mijn oren. Voor mij is het bijna niet meer mogelijk om vooroordelen te hebben over dit land. Ik ken en weet al zoveel dat dit bijna mijn tweede thuis is. Drie jaar geleden woonde ik een halfjaar in Schönried, een klein idyllisch dorpje in het kanton Berner Oberland. Op ruim 1200 meter hoogte bediende ik iedere dag de gasten van een hotel. Door deze ervaring kan ik de gemiddelde Zwitser goed inschatten.

De Zwitserse taal

Mijn reis vervolgt zich over de rails van de Schweizerischen Bundesbahnen (SBB), de Zwitserse NS. Ik vraag me af waarom er op alle treinen ‘SBB, CFF en FFS’ staat. Al snel kom ik erachter dat dit te maken heeft met de talen die er in dit land gesproken worden. Wij kennen in Nederland dialecten en de Friese taal maar in Zwitserland hebben ze vier officiële talen. Dit wekt niet alleen bij mij vragen op want ik merk dat voor veel andere ondervraagden dit ook ‘raar’ is. Hoe kun je nou in één land vier officiële talen hebben?

“Voor ons is het normaal maar ik kan me voorstellen dat sommige mensen het vreemd vinden dat iedereen een andere taal spreekt”, vertelt geboren en getogen Zwitser, Béat Hauzsar. “Mijn dochter is opgegroeid in het Franse deel van Zwitserland en thuis spreken wij ook Frans. Op school werd haar wel wat Duits geleerd en ze spreekt niet vloeiend Zwitsersduits. Mijn vrouw spreekt bijvoorbeeld ook alleen Frans en Zwitsersduits begint ook voor mij moeilijk te worden”, gaat hij verder. Als buitenstaander vind ik dat vreemd want dat betekent dat je een groot deel van je landgenoten niet kunt verstaan. Zijn hier regels over en wat zijn die dan?

Zwitserse taal

De website ‘Swiss Education’ geeft alle informatie over het onderwijs in Zwitserland. Zo ook over de talen. In 2004 keurde de conferentie van onderwijsministers van de Zwitserse kantons een nationale strategie goed voor de verdere ontwikkeling van taalonderwijs. Destijds werd bij wet vastgesteld dat kinderen op de basisschool één voertaal hebben, één andere nationale taal en een buitenlandse taal. Voorbeeld: een kind wordt geboren in Fribourg, hier spreken ze Frans dus dat wordt zijn voertaal. Daarnaast krijgt hij Zwitserduits als nationale taal en Engels als buitenlandse taal. De buitenlandse taal is altijd Engels en de tweede nationale taal wordt per regio bepaald.

Stug?

Simone Vedder vertelt dat zij de Zwitsers stug over vindt komen. “Ik heb drie jaar een relatie met een Zwitser gehad en heb daardoor veel van zijn vrienden en familie ontmoet. Ik vind dat Zwitsers niet openstaan voor buitenlanders. Ze deden destijds geen moeite om mij erbij te betrekken of zich aan te passen zodat ik het gesprek ook kon volgen. Ondanks dat dit zich heel wat jaren geleden afspeelde, voelden mijn man en ik drie jaar geleden, tijdens een rondreis, diezelfde afstandelijkheid nog.”

Ook Supervisor in het hotelwezen Nicky Slingerland vertelt dat Zwitsers vaak wat stugger zijn dan anderen. “Door mijn werk in een hotel kom ik mensen van over de hele wereld tegen. Het valt mij op dat Zwitsers heel trots zijn op hun land en daarom ook vaker minder met Europa of Europeanen te maken willen hebben. Misschien zijn ze wel bang om hun welvaart te verliezen?”

Wat Slingerland hier aandraagt is een mooi voorbeeld. Ik denk dat hier zeker een kern van waarheid in rust. Waarom? Van een afstand lijkt alles in Zwitserland heel goed geregeld en krijgt het misschien soms wel te veel de stempel: het beloofde land. Maar is het wel zo makkelijk om het te behouden zoals het is met alle nieuwe ontwikkelingen in de wereld? “Wij moeten ook aanpassingen doen en meegaan met de tijd maar we proberen zoveel mogelijk te behouden. Daar staan we ook wel een beetje bekend om als neutraal land”, vertelt Hauzsar.

“Zwitserland is alleen voor elite”

Uit een artikel van Le News blijkt dat er veel mythes bestaan over dit onderwerp. Volgens het artikel denkt men dat het komt doordat de supermarktmedewerker in Zwitserland meer betaald krijgt of doordat er veel importbelasting betaald moet worden. Deze mythes blijken naar aanleiding van onderzoek door de drie Zwitserse klantenorganisaties niet altijd waar. Voor vlees van de importkoe betaalt de Zwitser hoge handelstarieven waardoor het vlees een stuk duurder is. De Zwitserse regering doet dit zodat zij haar eigen boeren kan beschermen. Maar de hoge prijzen komen ook door iets anders. De producten uit het buitenland moeten eerst aangepast worden – andere etikettering etc. – voordat ze verkoopbaar zijn op de Zwitserse markt. Deze kosten komen bovenop de verkoopprijs. Als laatste noemen de klantenorganisaties de hogere spendeermogelijkheid. Doordat de gemiddelde Zwitser meer verdient, kan hij of zij ook meer uitgeven.

Lilian Vernes vertelt dat zij een verband ziet tussen de mensen en de prijzen in het land. “Als buitenlander merk je soms dat mensen op je neerkijken. Dat komt volgens mij doordat de mensen daar zich bewust zijn van hun plek in de wereldranglijst. Ze zijn ook gewoon vaak rijker dan de mensen die hun land bezoeken”, vertelt Vernes. “Ik vind het persoonlijk niet erg om veel te betalen want ik weet wat ik ervoor terugkrijg. Toch kan ik me goed voorstellen dat veel mensen zeggen: Zwitserland is alleen voor elite. Wel vind ik het lastig dat, vooral vroeger, Zwitsers niet open stonden voor buitenlanders. Dat is jammer.”

Een Zwitser worden?

Tijdens mijn verblijf merk ik vrij weinig van de stugheid. Ik voel mij hier welkom. Het verrast mij dat ik de stugheid niet merk. Vorige bezoeken aan dit land bevestigden voor mij het vooroordeel van Vedder wel. Destijds voelde ik mij wel eens eenzaam of buitengesloten. Het leek wel alsof ze van een kilometer afstand konden ruiken en zien dat ik van origine niet Zwitsers ben. Nu ervaar ik dat heel anders; mensen spreken mij aan op straat, lachen vriendelijk en zijn begripvol als ik even niet uit mijn Duits kom. “Voor mij is iedereen welkom maar wel op één voorwaarde. Iemand moet zich willen aanpassen aan onze cultuur. Ik vind dat niet zoveel gevraagd”, vertelt Hauzsar terwijl hij met zijn stukje brood door de kaasfondue draait. “Het is heel simpel: je moet bereid zijn om tijd te steken in het leren van de taal, de cultuur en in het leren kennen van de Zwitser en zijn gewoontes”, gaat Hauzsar verder.

Het is interessant hoe enthousiast hij is over vers bloed in de maatschappij. Hij straalt bij het bedenken van de kansen die buitenlanders hier kunnen krijgen. “Ik weet zelf ook dat werken of wonen in Zwitserland niet het beste is wat je kunt of wilt krijgen, ieder land heeft zijn voor- en nadelen. Maar we mogen gewoonweg niet klagen in dit land. En dat doen we dan ook niet graag. Klagen over het weer of te weinig sneeuw doen we wel maar in de basis is dit land een hele fijne plek”, vervolgt Hauzsar.

Niet alles is koek en ei

Mijn avontuur in Zwitserland kent veel hoogtepunten maar ook een aantal dieptepunten. Zo waren het reizen en het zien van de vele plekken in het land prachtig. De uitgestrekte bergen en de kleine vos die ik tegenkwam middenin de natuur, zijn de kers op de taart. Ik merk toch aan mezelf dat het goed is zo. Ik ben klaar om weer naar huis te zijn. Ik mis de mensen, de taal maar vooral onze cultuur. Ik vind het prettig dat mensen in Nederland nuchter zijn en verder kijken dan hun eigen grenzen. Ze kunnen over het algemeen zijn wie ze willen zijn. Wat die dingen betreft, kunnen Zwitsers, naar mijn mening, nog wat stappen zetten.

Ik weet ook dat niet iedereen hetzelfde is en dat er altijd uitzonderingen zijn, ook bij ons in Nederland. Maar ik kan mezelf ergeren aan de arrogantie die sommige Zwitsers over zich heen hebben, misschien onbewust. Een soort van: ‘ik weet toch wel dat ik beter ben omdat ik hier vandaan kom’. Jammer, denk ik dan. Want ik weet hoe mooi land het is en dat het ook goed geregeld is maar dat is het in Nederland ook. En wij Nederlanders zijn veel te nuchter om zo over ons land te praten. Want er is toch altijd ruimte voor verbetering?

Reageer op dit artikel