‘Wat is er mis met af en toe een chippie?’

Judith Neter, onderzoekster gezondheidswetenschappen aan de Vrije Universiteit, heeft tussen 2010 en 2014 onderzoek gedaan naar de voedselkeuzes van voedselbankklanten. Hieruit blijkt dat zij ongezonder eten dan de gemiddelde Nederlander. Voedselbankklant Manuela vertelt hoe zij hiermee om gaat.

 Manuela
In het huurhuis van Manuela en haar gezin is het gezellig druk. Er rent een hond vrolijk rond, er is een hoop kabaal, want er wordt aan de trap geklust en haar zoon kijkt televisie. Toen de moeder van twee zoons van 17 en 20 jaar vanuit Duitsland met haar gezin naar Nederland verhuisde begonnen de schulden. Haar man werd ziek en kon niet meer werken, waardoor de schulden bij de Belastingdienst opliepen. Al meer dan drie jaar haalt ze een pakket bij de voedselbank voor haar gezin. Mensen mogen eigenlijk maar drie jaar een pakket ontvangen, maar voor Manuela en haar gezin is er een uitzondering gemaakt. Ze krijgen tot en met het einde van het jaar een voedselpakket. Daarna is het afgelopen. Het lijkt erop dat ze dan schuldenvrij zijn. “De eerste keer naar de voedselbank gaan was niet leuk, nu ben ik blij met de hulp.” Het gezin heeft 20 en soms 30 euro per week te besteden. “Daarvoor haal ik ook andere dingen, dus voor boodschappen heb ik ongeveer 10 euro per week.”

Voedselbank Land van Cuijk
De voedselpakketten zijn bedoeld als aanvulling op de boodschappen. De inhoud van de pakketten is volledig afhankelijk van donaties van levensmiddelenbedrijven, supermarkten en particulieren. Marie-Louise Beumer, vrijwilligster bij Voedselbank Land van Cuijk, vertelt tijdens het uitdelen van de pakketten, dat de pakketten iedere week anders zijn. “Pakketten worden niet samengesteld om er een maaltijd mee te maken. Het zijn allemaal losse producten en we zijn afhankelijk van wat onze leveranciers leveren. Er zit wel iedere week brood, zuivel en vlees bij. Het varieert heel erg. Soms zitten er twee potten pindakaas in. Vorig jaar hadden we een keer pastinaak. Mensen weten niet hoe ze dat bereiden, dus gaf ik ze een recept.”

De voedseluitgifteplaats van de voedselbank in het stadje Grave bevindt zich in een oud gebouw op het industrieterrein. De uitgifte bevindt zich op een afgelegen plek, want volgens Marie-Louise is de schaamte erg groot. “Het is emotioneel gezien erg moeilijk voor mensen om hier te komen. Er zijn mensen die hun tranen de vrije loop laten, maar uiteindelijk zijn de mensen erg blij om hier te komen.” Er zijn drie verschillende pakketten. De oranje kratten zijn voor één tot twee personen, zwarte voor drie tot vier personen en de blauwe kratten zijn voor grote gezinnen. De kratten zitten goed vol. Zo is er geraspte kaas, spelt pannenkoeken, ananas, meloen, courgette, pindakaas, Brinta, Knorr wereldgerechten, tomaten, pastasaus, appels en nog een aantal dingen. De klanten komen binnen en krijgen een krat. Daarna lopen ze langs de vrijwilligers van de voedselbank. Zij staan achter een tafel waar kratten op staan met zuivel, vlees, vis, brood, kant-en-klaarmaaltijden en cosmetica die nog verdeeld moeten worden. Ook is er veel variatie aan soorten vlees. Zo komt er biefstuk, konijn, zalm, forel, struisvogel, ree en spareribs voorbij. “Klanten lopen langs en zeggen zelf wat ze lekker vinden. Als dat er is dan krijgen ze dat. Blijft er iets over dan gaat dat mee met de laatste klant.” Als er een klant zijn of haar pakket niet op komt halen, dan krijgen ze de week daarop geen pakket. “Het is gewoon zonde om een pakket te laten staan terwijl je er zoveel mensen blij mee kunt maken.”

 Onderzoek
Marie-Louise vindt dat er te veel ophef is over het onderzoek dat werd gehouden onder elf voedselbanken in Nederland. Tussen 2010 en 2014 bekeek Judith Neter, onderzoekster gezondheidswetenschappen aan de Vrije Universiteit, de inhoud van 96 voedselpakketten. De pakketten voldoen niet aan de richtlijnen voor gezonde voeding. Volgens het onderzoek eten voedselbankklanten te weinig groente, fruit, vezels en vis. Daarnaast eten ze te veel verzadigd vet. Ook zou ruim 60 procent van de klanten niet alles opeten wat er in het pakket zit. Dat komt vaak omdat ze niet weten hoe het bereid moet worden. De onderzoekster zelf vertelt aan ANP haar conclusies: “Het is zorgwekkend dat mensen, die grotendeels afhankelijk zijn van een voedselpakket, niet kunnen voldoen aan de richtlijnen voor een gezonde voeding en daarnaast ook nog eens ongezonder eten dan de gemiddelde Nederlander. Daardoor hebben zij een hoger risico op bijvoorbeeld overgewichtdiabetes en hart- en vaatziekten.”

Ongezond
Deze week liggen er op iedere krat twee zakken chips. “Wat is er mis met af en toe een chippie eten? Het is toch fijn dat zij ook af en toe iets lekkers krijgen. Dat vind ik niet meteen ongezond.” Marie-Louise vertelt dat het moeilijk is om te zeggen of een pakket ongezond of gezond is. “Erg gezond is het niet, maar super slecht ook niet.” Er kunnen ongezonde dingen bijzitten, vertelt ze, maar het voldoet altijd aan de normen die zijn gesteld. Die normen zijn: producten met een te gebruiken tot datum mogen ná die datum niet meer verstrekt worden aan de consument. Producten met een tenminste houdbaar tot datum mogen ná die datum nog verstrekt worden. Deze producten moeten goed gecontroleerd worden op kwaliteit, de vrijwilligersorganisatie is daar dan ook verantwoordelijk voor. Ook moet vlees diepgevroren zijn tijdens de uitgifte.  “Ongezond, tja wat is ongezond.”

Verhoging lage btw-tarief
Marie-Louis vertelt dat er gezinnen bij de voedselbank in Grave komen die de hele week met een pakket moeten doen. “Als ze het lage btw-tarief gaan verhogen, dan denk ik dat gezinnen sneller iets kopen wat ongezond is dan een duur stuk fruit. Ze hebben daar simpelweg het geld niet voor. In plaats van dat ze de ongezonde dingen duurder maken, gaan ze de gezonde dingen duurder maken, te gek voor woorden.” Ook Manuela is zich bewust van deze verhoging. “Het wordt duurder ja, maar wij blijven zo gezond mogelijk eten.”

Het nieuwe kabinet verhoogt het lage btw-tarief van 6 procent naar 9 procent. Op zijn vroegst gaat deze verhoging in vanaf 2019. De inkomensbelasting die het Rijk misloopt door de invoering van een vlaktax (een belastingsysteem waarbij ieder inkomen procentueel gelijk belast wordt) wil het nieuwe kabinet compenseren door een hogere belasting op consumptie. Onder het lage btw-tarief vallen onder andere voedingsmiddelen, water, medicijnen, uitstapjes, boeken en alles wat van een boer afkomt, dus ook groente en fruit.

‘Stom onderzoek’
Bij Manuela thuis gaat het klussen aan de trap stevig door. Af en toe zijn er bijtel- en boor geluiden te horen. “Het huis was toe aan een opknapbeurt. Dit kunnen wij niet betalen, maar omdat de verhuurder ons fijne huurders vindt betaalt hij het. Mijn man wil het liever zelf doen, in plaats van dat er vreemde mensen over de vloer komen.” Manuela kookt vandaag spaghetti met ingrediënten uit het voedselpakket. Half om half gehakt, uitjes, paprika en wortels. Ook de tomatensaus maakt ze vers en niet uit een pakje. “Als ik niet genoeg groente heb dan loop ik even naar de Lidl voor een paprika of net wat ik nodig heb, want daar zijn de groente niet duur.” Het gezin eet vaak pasta of aardappelen, want dat is het goedkoopst. “Ik zorg dat er altijd groente op tafel staan, of dat nou in het gerecht zit of een kom sla op tafel erbij.”

Ook let ze goed op aanbiedingen. ”Ik kan niet met mijn gezin de hele week leven van een pakket. Aanbiedingen van vlees zijn belangrijk om in de gaten te houden. Ik kijk dan ook regelmatig bij de Jumbo in de 50 cent bak.” De Jumbo in Grave heeft een voedselbankkoeling. Hierin komen alle producten met de datum van die dag te liggen. Klanten kunnen deze producten voor 50 cent of 1 euro meenemen, de helft van deze opbrengst gaat naar de voedselbank. “Ik kijk vaak wat ik naast het pakket nodig heb en wat er in de 50 cent bak ligt, dat neem ik mee en vries ik in.”

Manuela zegt het een stom onderzoek te vinden. “Het is maar net wat je er zelf van maakt. Ik denk dat er voedselbankklanten zijn die misschien niet alles uit het pakket opeten, dan kan het ongezond worden. Maar ik kan me niet voorstellen dat mensen geen geld uitgeven aan bijvoorbeeld groente en fruit.” Geld om een frietje te halen bij de friettent heeft het gezin niet. Als ze dan toch zin hebben in een vette hap, dan wordt er een zak aardappelen gekocht. “Ik maak dan zelf friet speciaal, zonder snacks.” Dat er af en toe iets ongezonds in de voedselpakketten zit, zoals chips, vindt ze erbij horen. “De kinderen willen ook af en toe wat snoepen. Ik weet dat het ongezond is, maar het hoort er zo nu en dan gewoon bij. Als ik zie dat er aan het einde van de week geld over is, dan haal ik iets lekkers voor de kinderen. Ongeveer drie jaar geleden had ik echt problemen met mijn jongste zoon. Hij was alleen maar aan het eten en werd steeds zwaarder. De hele dag koelkast open koelkast dicht. Toen haalde ik een tijd geen ongezond voedsel, maar alleen groente. Nu is hij afgevallen. Als ouders moet je dat kunnen indelen.”

Voedselbank Nederland
Het voedselaanbod is in de loop der jaren veranderd. Alle voedselbanken zijn voedselveilig en met alle leveranciers en producenten zijn afspraken gemaakt over voedseldonatie. Voedselbank Nederland heeft ook gereageerd op het onderzoek. Zo vertellen ze in NRC Handelsblad dat er nu het beeld ontstaat dat wie naar de voedselbank gaat ongezond is. Dat beeld is volgens Leo Wijnbelt, voorzitter van de Landelijke Vereniging, niet waar. “De realiteit is weer eens complex. Om te beginnen is er veel veranderd in vijf jaar: de pakketten zijn nu gemiddeld groter en gezonder. Het doel is 25 gezonde producten per pakket. Je hoopt dat ze geen zeven dagen hoeven te leven van een pakket voor drie dagen. En dat ze het aanvullen met gezond eten. Maar daar kun je niet op rekenen. Je weet alleen dat mensen zo weinig geld over hebben, dat ze eerder goedkope producten met veel calorieën bijkopen, dan biologische bietjes en verse zalm. Wij zijn bezig met noodhulp, voor mensen die honger hebben. We zorgen altijd voor veilig voedsel en vervolgens zo veel mogelijk en zo gezond mogelijk.”

Uit de schulden
“Mijn kinderen zeuren nooit, want ze weten dat dit niet nog tien jaar zo door gaat”, vertelt Manuela. Als ze uit de schulden is, dan verandert er niks qua eten voor haar. “Ik hou mijn eetgewoonte zoals het nu ook is. Als ik niet meer bij de voedselbank pakketten hoef te halen, dan ga ik denk ik nog steeds in de 50 cent bak van de Jumbo kijken, hoor. We blijven gewoon lekker en gezond eten. Als het kan gaan we wel een keer op vakantie.”

 Feiten en cijfers
In Nederland leven meer dan een miljoen mensen onder de armoedegrens. Ongeveer 135.000 Nederlanders zijn afhankelijk van de voedselbank, 38 procent hiervan is onder de 18 jaar. Bij de aanmelding bij de voedselbank zijn vrijwel altijd professionele hulpverleners betrokken. Doordat er professionele hulpverleners bij de aanvraag betrokken zijn, wordt er breder gekeken naar de problemen die spelen rondom het betreffende gezin en kan er ook gewerkt worden aan structurele oplossingen. Je krijgt kortom geen pakket zonder hulpverleningstraject. Vanuit 166 lokale voedselbanken werden in 2016 door de inzet van 11.000 vrijwilligers wekelijks 38.5000 voedselpakketten uitgedeeld. In totaal zijn er 520 uitgiftepunten in Nederland. Bij de uitgifte in Grave worden wekelijks 22 pakketten opgehaald. De voedselbank deelt jaarlijks 40 miljoen producten uit.

 

 

 

Reageer op dit artikel