‘Het is een raar proces, inspiratie’

Griekse muzes. Bron: Wikipedia.

Inspiratie is moeilijk in één woord te vatten. Hoe je er aan komt evenmin, terwijl je er zo afhankelijk van bent als je een creatief beroep uitoefent of voor belangrijke beslissingen komt te staan. De Verslagggever-redacteur Mathijs van Eeten heeft zelf een inspiratiecrisis en gaat opzoek naar een oplossing.

De warme herfstzon broeit boven de duinen van Den Helder. Het is vakantie en ik logeer een paar dagen aan zee, bij mijn moeder, om even weg te zijn van mijn vastgelopen gedachtes in Tilburg. Daar is mijn opleiding journalistiek. Het gaat er moeizaam, want ik kom niet meer op nieuwe ideeën. Niet dat ik een writersblock heb, ik zie gewoon geen haakjes voor follow-ups of verdieping en voel de fut niet me ergens blind in te storten. Geen inspiratie, geen motivatie, niks, terwijl juist nu alle vrijheid er is grote verhalen te schrijven en onderzoek te doen. “Kies dan iets dat dicht bij jezelf ligt”, zegt mijn moeder (52), terwijl we het strand op lopen. Een hond komt vrolijk aangerend over het zand en ruikt aan onze schoenen. Dan sprint hij weg, met de zeewind sierlijk in zijn vacht. ‘Ruilen?’ denk ik, terwijl ik de zeelucht opsnuif.

Doemscenario’s steken de kop op: is dit wel wat ik wil met mijn leven? Maar vooral: wat dan wel? De laatste energy boost kwam van het eindassessment van jaar twee, het afgelopen opleidingsjaar. Trots keek ik na de vakantie, waarin ik eraan had gewerkt, naar de negen op mijn beoordelingsformulier. ‘Je bent op de juiste weg’, stond er. Nu kan ik alleen piekeren over de opleiding, die maar doorloopt terwijl ik achterop raak. Malende hersenen, maar geen nieuwe ideeën.

Achter mijn laptop spit ik weer een avond lang de digitale kranten door, hopend op een onderwerp waar ik iets mee kan, maar nee. Ik zie mezelf al stoppen met de opleiding, om vakken te gaan vullen bij Dirk van den Broek. Dan hak ik de knoop door: ik móét nu inspiratie vinden. Dan wordt die zoektocht maar mijn verhaal.

Definities
Mijn eerste zoekomgeving: het internet. VanDale.nl werkt niet mee: ‘bezieling’ is inspiratie, oftewel ‘geestdriftig maken’ en ‘aanzetten tot iets.’ Voorbeelden dan. Bekende schrijvers en kunstenaars uit de 20ste eeuw hoefden kennelijk niet altijd te zoeken, maar putten dikwijls uit hun eigen belevingswereld. Mulisch had bijvoorbeeld genoeg aan zijn oorlogsjeugd en baseerde veel van zijn boeken op de Tweede Wereldoorlog. Online lees ik dat inspiratie ook afkomstig kan zijn van levensthema’s, zoals liefde, maatschappelijke problemen of de dood, maar volgens veel religies komt inspiratie eerder van bovenaf. In het oude Griekenland geloofde men bijvoorbeeld dat de negen dochters van Zeus, de muzen, je konden inspireren. Iedere muze inspireerde een bepaald soort deskundige. Een comedian vindt zijn heil bij Thaleia en wie een mooi lied schrijft, heeft contact gehad met Erato. Kunstenaars, wetenschappers en filosofen riepen de muzen aan, bijvoorbeeld in een lied. Zo begint verteller Homerus zijn meesterwerken de Ilias en de Odyssee met respectievelijk ‘bezing mij muze’ en ‘vertel mij muze’. Ook iemand als William Shakespeare schijnt dat te hebben gedaan, voor hij een tragedie uitschreef. Kennelijk werd vroeger op een andere manier tegen inspiratie aangekeken. Ik heb duidelijkheid nodig, dus ik bel met iemand die ik anderhalf jaar geleden heb geïnterviewd en die meer afweet van de belevingswereld van componisten en kunstenaars, enkele honderden jaren geleden.

Metaforisch denken
Helemaal in Haren neemt Huub van ’t Hek (69), muziekhistoricus en voorvechter van de opvoedfilosofie ‘Het kind eerst’, de telefoon op. Hij is meteen zeer stellig: “Inspiratie is niet maakbaar. Inspiratie heeft te maken met aanleg, dus of je als makkelijk inspireerbare geboren wordt, en je opvoeding. Je ouders en je omgeving kunnen je alert maken om nieuwsgierig te zijn en van jongs af aan meer te zien dan je in eerste instantie ziet.” Van ‘t Hek vertelt dat door kinderen te leren denken in metaforen en te laten associëren, ze zich zo kunnen ontwikkelen dat inspiratie vinden in wat je tegenkomt veel makkelijker wordt. Honderden jaren geleden waren mensen daar gevoeliger voor. “Vroeger werden alle levenslessen verpakt in een metafoor, kijk maar naar de bijbel. Het was een andere manier van denken. Ideeën werden uitgebeeld omdat mensen niet konden lezen of schrijven en de toeschouwer zette die beelden dan zelf om.”

Tips van Huub van ’t Hek:
• Leer (kinderen) metaforisch denken
• Probeer anders te kijken naar wat je om je heen ziet
• Gun jezelf regelmatig rust

Verbonden
Mensen hadden een manier van denken, zegt Van ’t Hek. “Als je op pad ging, hield je de sterren in de gaten. Mensen waren heel erg verbonden met en afhankelijk van natuurverschijnselen en keken dus meer om zich heen.” Dat wil overigens niet zeggen dat mensen dagelijks de mooiste dingen konden doen met inspiratie, ze hadden hun handen vol aan overleven. “Het leven was hard, mensen werden niet voor niets maar dertig jaar oud”, aldus van ’t Hek. Maar die geniale componisten dan? Die waren met niets anders bezig dan muziek, zegt de muziekhistoricus. “Dat waren jongens, die liepen de hele dag met een melodietje in hun hoofd. Als ze dan een opdracht kregen, hoefden ze alleen die twee zaken te verbinden.”

Een zelfanalyse: juist tijdens mijn opvoeding ben ik constant gestimuleerd creatief te zijn. Mijn ouders en mijn grootouders lieten me eindeloos tekenen, schilderen, knutselen en bouwen. Ik schreef verhaaltjes, speelde hele zelfbedachte drama’s uit met knuffels (samen met mijn één jaar oudere broer) en maakte zelfs ‘toverdrankjes’ van al het vloeibare wat ik in mijn handjes kon krijgen. Mijn schoolloopbaan loopt vervolgens van De Vrijeschool tot aan het Grafisch Lyceum. Van middeleeuws afzien was ook geen sprake, dus mijn opvoeding kan het probleem niet zijn.

Trigger
Ondertussen vertelt Van ’t Hek verder. Hij luisterde naar de Matthäus Passion, gezongen door een Amerikaanse zangeres. Door haar gebrekkige Duits klonk ‘Buss und Reu’ als ‘Busentreue’. Oftewel: ‘boete en rouw’ werd ‘boezemvriendschap’. Dat was de trigger voor Van ’t Hek om op zoek te gaan naar een andere laag in Bachs meesterwerk, want wat als hij (nog) iets anders bedoelde dan we tot nu toe steeds dachten? “Door de akoestiek in een kerk vallen bepaalde klanken weg en klinken woorden dus anders.” Een kleinigheidje was genoeg voor de historicus om op onderzoek uit te gaan.

De lijdensweg van Christus als inspiratie voor Johan Sebastiaan Bachs 'Mathäus Passion'. Bron: Wikipedia.
De lijdensweg van Christus als inspiratie voor Johan Sebastiaan Bachs ‘Mathäus Passion’. Bron: Wikipedia.

Ik bewonder Van ’t Hek’s bevlogenheid en enthousiasme, maar kan niet geloven dat niets hem in de weg staat die inspiratie te vinden. Gelukkig hijzelf ook niet. “Ik ben van zondag tot en met donderdag aan één stuk door bezig met het voorbereiden van colleges en het geven ervan. Vrijdagochtend is het allemaal voorbij en verkeer ik in niemandsland. Ik zit dan als een zombie op de bank. Voor twaalf uur komt er niets zinnigs uit en het liefst rijd ik dan nog een rondje op de fiets door het park om uit te waaien. Het is een raar proces, inspiratie. Je kunt er niet even voor gaan zitten.”

Coach
Van ’t Hek heeft iets wat ik niet heb: een opgeruimd hoofd. Dat wil ik ook, maar alleen lijkt het niet te lukken. Mijn vriendin hoort me aan en geeft het nummer van een collega van haar moeder, lifestylecoach Kasia Libiee. Ze zou mensen helpen die het zwaar hebben met hun baan. Ik bel haar en vertel haar wat me dwars zit. Ze wil graag afspreken en het liefst op een rustige plek, omdat onze sessie nogal wat ‘emoties’ los kan maken. Emoties? Het komt erop neer dat heel mijn gedachteleven ondersteboven gaat worden gekeerd. Ik slik ongemakkelijk.

Na toch even gezegd te hebben dat we meer een soort interview gaan doen dat ik voor het gemak op mezelf betrek, ontmoeten we elkaar in een café in de Tilburgse binnenstad. Het is vroeg donker en koude druppels kletteren op het zonnescherm. We bestellen verse muntthee. Libiee legt enthousiast uit hoe een coach te werk gaat. “Een coach verschaft je inzichten en maakt een pad vrij voor zelfonderzoek. Hij helpt je met je ontdekkingsproces, maar het denkwerk is nog steeds iets wat je zelf doet.” Ik neem een slok van mijn thee. Iemand ‘anders’ laten denken, dat doet een psychiater toch ook? “Een psychiater is veel meer gebonden aan de wetenschap die hij op een bepaalde manier hoort toe te passen. Als coach ben ik vrij om op verschillende manieren mensen te helpen.” Zo vertelt Libiee hoe een vrouw bekneld zat in opgekropte emoties en dat praten niet hielp. Na een paar sessies zijn ze het park ingegaan, waar de vrouw haar frustraties stuk sloeg tegen de bomen en oerkreten losliet. Een psychiater zou locatie gebonden zijn geweest. Ik ben blij dat ik niet zo ver heen ben als die patiënt.

Perfectionisme
Ongemotiveerd, ongeïnspireerd: al Libiees cliënten hebben er last van en sommigen raken er emotioneel van in de knoop. “Veel mensen vinden hun werk in principe nog wel leuk, maar het is dan de manier van werken die niet inspireert”, legt ze uit. “Ik kan moeilijk de eisen van een werkgever veranderen, dus dan moeten we gaan kijken hoe je zelf in elkaar zit.”

Tips van Kasia Libiee:
• Zeg geen ja als je nee voelt
• Heb je een probleem? Schrijf een plan van aanpak
• Koop een schrift of scrapbook waarin je je gevoelsleven kwijt kunt
• Blik aan het einde van de dag terug
• Wees mild voor jezelf

Perfectionisme passeert de revue. “Je hebt mensen die goede cijfers halen, maar waar het nog niet goed genoeg is, omdat hun vader zei dat het altijd beter kan. Of ze zeiden dat tegen zichzelf. Dat zit dan gegrafeerd in je hersenen. Die patronen kun je doorbreken.” Ik zie geen link met de eisen van een van mijn ouders, maar haal sinds de middelbare school wel voldoening uit mijn studie- en werkprestaties. Veel van mijn zelfvertrouwen hangt af van mijn prestaties. Wanneer ik geen inspiratie heb, kan ik niet presteren en verdwijnt ook mijn motivatie. Dan zou ik het liefst in bed gaan liggen, maar doordat ik me zorgen maak, komt dat proces in een negatieve spiraal terecht – in vermoeide toestand lukt het allemaal niet en stapelen problemen zich op.

Open
Libiee tekent een schema op een papier uit mijn schrijfblok. “Vraag jezelf af: heb ik problemen, ja of nee? Vaak is ‘een beetje’ ook een optie, bijvoorbeeld als je andermans probleem jouw probleem maakt. Dan is het antwoord uiteindelijk alsnog nee, want je bent niet verantwoordelijk voor het leven van een ander.” Het lijkt allemaal heel egoïstisch, maar dat is het niet, verzekert Libiee me. “Je moet steeds nagaan: kan ik iemand helpen of gaat het ten koste van mezelf? Je stelt grenzen. Tenslotte kijk je hoe je het probleem gaat oplossen. Dat is het plan van aanpak. Daarna onderneem je actie.” Gek genoeg voelt het opschrijven van mijn gedachtes goed. Het maakt het overzichtelijk en analyseerbaar nu het even uit mijn hoofd is. Ik kom erachter dat ik me druk maak om van alles en nog wat, van studie tot privé. Pak ik dat conflict met een vriend wel goed aan? Heb ik wel goed gehandeld tegenover mijn vriendin ‘die ene keer’? Ben ik niet gewoon een aansteller? Het idee dat niet al mijn problemen echt mijn problemen zijn en dat ik de rest vaak gewoon kan oplossen, voelt bevrijdend.

Dus inspiratie is net zo maakbaar als dat mijn hoofd ‘opruimbaar’ is? Waarschijnlijk niet, maar een opgeruimde gedachtewereld is wel een betere voedingsbodem voor creativiteit. Verder is alles wat ik nodig heb een goede opvoeding en een juiste manier van denken. Volgens Libiee is het van belang hoe ik me ‘openstel’ aan anderen en mijn omgeving. Natuurlijk is het niet zo makkelijk als het lijkt en dat geeft Libiee zelf ook toe, maar er is altijd een weg. “Van een studie weet je van tevoren dat het zwaar kan worden. Dan moet je jezelf toestemming geven een derde van de tijd leuke dingen te doen en je ook echt aan die afspraak houden. Je moet keuzes maken en zelf die balans zien te vinden.”

2 reacties

  1. Wat een inspirerend artikel. Mooi dat je jezelf als schrijver kwetsbaar op durft te stellen.

Reageer op dit artikel