Opkrabbelen na een gekozen leven achter tralies

Na bijna vier jaar gevangenschap kiest Daan (33) voor het pad van rehabilitatie. Geen van de recidive die vaak door media onder een spotlight wordt geplaatst, maar een van de velen bij wie terugkeer in de samenleving wel lijkt te gaan slagen. Dat betekent echter niet dat het proces van Daan zonder slag of stoot gaat. Het is een strijd die hij voert met zichzelf.

Bij Exodus vindt Daan wat hij nodig heeft om na zijn detentie de puntjes op de i te zetten. Exodus is een organisatie die opvang en begeleiding biedt aan ex-gedetineerden. Om 8:30 begint voor Daan zijn dag en daarmee ook de dagbesteding. Alle deelnemers van Exodus in Den Bosch krijgen dan te horen wat hun werk voor die dag zal zijn. Schoonmaken, tuinieren, klussen. “Elke dag ziet er anders uit”, vertelt Daan terwijl hij in zijn kamer op bed zit. “Als de dagbesteding afgelopen is om 15:00 uur, ga ik meestal opruimen, de was doen, boodschappen halen of er komt familie langs.” Ook Daan’s vriendin komt regelmatig langs en blijft af en toe slapen, samen met haar hond. Daar is bij Exodus ruimte voor. “Wonen, werken, relatie en zingeving”, somt Hans Claase, persoonlijk begeleider bij Exodus, op. “Dat zijn de kenmerken waar het hier om draait.”

Cultuurshock

Op 31 oktober 2013 wordt Daan gearresteerd. Van zijn gevangenisstraf heeft hij ook één jaar en tien maanden in Duitsland doorgebracht. Op 11 september 2017 komt hij vrij en krijgt hij een kamer bij Exodus in Den Bosch. Een maandag, dat weet hij nog wel. “Het was een cultuurshock. In de gevangenis wordt alles voor je geregeld. Het eten staat klaar en de deur gaat elke dag om dezelfde tijd dicht.” Toen Daan op zijn eerste avond boodschappen ging doen samen met een andere deelnemer, leek het alsof hij in een andere wereld was. “Fietsers komen voorbij, terwijl ze op hun telefoon kijken. Drukte in het verkeer. Het leek net alsof mijn benen niet meer vooruit wilden.” Terwijl Daan in de gevangenis nog wel eens het besef van tijd kon verliezen, omdat alles elke dag zo gestructureerd gebeurde, is daar bij Exodus nauwelijks kans voor. “Deelnemers moeten het in een klapper schrijven waar ze naartoe gaan en hoe laat ze weggaan”, legt Claase uit. “Op die manier weten de medewerkers hier bijna altijd waar iedereen is.” Samen met camerabeelden, een sleutelsysteem met gekoppelde tijden, mobieltjes en eventueel een enkelband wordt dit gerealiseerd. Compleet bij te houden is het volgens de persoonlijk begeleider niet. Dat moet ook niet, want de jongens moeten volgens hem ook vertrouwen krijgen. Uiteindelijk zullen ze het allemaal zelf moeten doen.

Begeleiding

Tot die tijd is er in ieder geval genoeg begeleiding vanuit Exodus. Bezoekers mogen langskomen, kinderen en partners mogen blijven slapen en de deelnemers mogen zelf in de weekenden ook ergens anders slapen. De logeeradressen waar ze verblijven moeten wel vooraf gecheckt worden. Dat is bij de vriendin van Daan gebeurd, wat betekent dat hij afgelopen weekend zijn eerste keer bij haar thuis heeft kunnen doorbrengen. “Het mooie aan deze plek is dat je op een positieve manier terug kan keren in de maatschappij en dat je daarin goed ondersteund wordt. Ik heb het geluk dat ik hier de juiste mensen om me heen heb die me op een correcte manier kunnen helpen”, vertelt Daan. “Deze mogelijkheid die er is, zou iedere gedetineerde moeten oppakken, vind ik.”

Kamer van Daan

Jeugd

Zo optimistisch als nu heeft Daan niet altijd in het leven gestaan. De 24 internaten waar hij van zijn zesde tot zijn zeventiende heeft gezeten, hebben ervoor gezorgd dat hij een moeilijke jeugd heeft gehad. Een jeugd vooral vol onbegrip, omdat zijn broers wel thuis mochten zijn, maar hij niet. Daan was altijd erg druk en kon niet goed bijbenen op school. Op zijn zesde werd er ADHD en PDD-NOS bij hem vastgesteld. “Het Riagg zag jou vroeger als monster als je ADHD had. Zo werd je makkelijk uit huis geplaatst en daardoor zat ik op mijn zesde in mijn eerste instelling.” Na heel wat jaren, meerdere internaten en verschillende psychiatrische onderzoeken werd op latere leeftijd ook borderline vastgesteld bij Daan. “Ook zeiden ze dat ik stemmetjes hoorde”, vertelt hij verder. “Je kon het zo gek niet bedenken.”

Zijn jaren als kind en later als tiener verliepen hierdoor anders dan die van anderen. “In het begin dacht ik dat het normaal was dat ik uit huis geplaatst werd en dat het leven in een internaat nou eenmaal bij me hoorde.” Heimwee was er wel. Het gemis was bij Daan zo groot dat hij op zijn zevende van zijn toenmalige internaat hemelsbreed tweehonderd kilometers naar zijn ouders fietste. “Later begreep ik niet waarom ik op zondag terug moest, terwijl ik het thuis zo fijn had.” Praten hierover ging niet echt, omdat zijn ouders beiden uit een streng gereformeerd gezin komen waar niet snel over gevoelens gepraat wordt. “Ik zie mijn ouders nu nog regelmatig”, zegt Daan. “We bellen heel veel. Het contact is goed. Oppervlakkig goed.”

Terugvallen

Daan ziet er netjes uit en is welbespraakt. Wellicht door zijn tijd in internaten als kind. Onder zijn bed waar hij op zit, staan meerdere paar schoenen, netjes op een rij. In de rest van de kamer staat een bank, een kast, hangt een tv en een wasbak. De kamer is erg opgeruimd, wat wijst erop wijst dat Daan geordend is. Volgens Claase geeft hem dit een voorsprong in zijn rehabilitatie. “Er zijn hier ook jongens die de basisvaardigheden nog moeten leren.” De medewerkers van Exodus proberen ze bij alles zo goed mogelijk te begeleiden, zodat de stap naar een zelfstandig leven steeds een beetje kleiner wordt. “De meesten nemen deze hulp van ons aan”, vertelt Claase. “Ze hebben zich niet voor niets hier aangemeld.” Ondanks dat het een detentie vervangende maatregel is, is deelname niet verplicht. De ex-gedetineerden die hier zitten, kiezen er zelf voor om voor een periode van ongeveer een jaar begeleid te worden naar een nieuwe stap. “Helaas rondt niet iedereen die aan dit proces begint het op een goede manier af. Er zijn ook deelnemers die terugvallen in delicten plegen, alcohol drinken of drugs gebruiken”, aldus de betrokken medewerker. “Omdat wij een zerotolerancebeleid hanteren, kunnen wij je dan niet verder helpen. Deze personen gaan dan meestal weer terug naar de gevangenis.” Vroeger waren de kansen volgens Claase naar eigen schatting fiftyfifty. De helft van de deelnemers slaagde erin om terug te keren in de Nederlandse samenleving en de andere helft viel terug in een verslaving of pleegde opnieuw een misdaad. “Gelukkig zien we tegenwoordig steeds meer deelnemers vertrekken na een succesvol traject.”

Daan’s traject verloopt tot nu toe goed. Van recidive is geen sprake. Dat zal in zijn geval ook niet snel meer gebeuren. Daan wilde opgepakt worden en achter tralies geplaatst worden. Dan zou hij eindelijk de psychische hulp krijgen die hij nodig heeft, maar die hij voor zijn gevangenschap niet kreeg.

Verleden

Na zijn turbulente jeugd heeft Daan een koksopleiding afgerond en jaren in de horeca gewerkt. Hij heeft het volgens hem stugge Friesland achter zich gelaten en is naar Limburg verhuisd. Na acht jaar als kok te hebben gewerkt in de horeca, waarbij zo’n zestig a zeventig uur per week werkte, kwam zijn vorige relatie onder spanning te staan en zette hij z’n familie opzij. “Mijn onverwerkte problemen zorgden ervoor dat het allemaal te veel werd.” Toen zijn PGB ook nog werd stopgezet, wat betekende dat hij geen professionele hulp meer kreeg, raakte hij verdwaald. “Ik kon niet meer ventileren en ik had zelf niet de financiële middelen op dat moment – ik was net ontslagen – om zelf de zorg te betalen die ik nodig had.” Daan is het zat en vertrekt. In een periode van negen maanden, waarin niemand wist waar hij was, heeft hij twee keer de Camino de Santiago in Spanje gelopen. Positiever dan ooit kwam hij terug in Nederland. “Eenmaal hier schopte ik weer tegen hetzelfde systeem aan. Ik vroeg om hulp, kon die niet krijgen en mijn zelfvertrouwen ging weer omlaag. Dat had als gevolg dat ik niet meer in staat was om op die t-splitsing waar je kiest tussen het goede en het kwade voor het goede te kiezen.” Daan breekt hierna in op meerdere basisscholen in Duitsland. Ook steelt hij daar twee auto’s. Hij kiest voor Duitsland, omdat hij dacht daar langer vast te moeten zitten dan wanneer hij de misdaden in Nederland pleegde. Uiteindelijk wordt hij slapend, in een van de gestolen auto’s, in eigen land gearresteerd. Dit betekent dat hij alsnog hier zijn straf zal moeten voldoen. “Ik stond voor de diefstallen en inbraken met een baksteen voor een politiebureau in Nederland, smekend om hulp, maar ik werd gewoon weggestuurd.” Dan krijgt hij toch wat hij wilde: psychische hulp, maar dan terwijl hij in het systeem zit.

Toekomst

Ondanks dat Daan het beangstigend vindt om weer terug de samenleving in te gaan, heeft hij er vertrouwen in. Samen met zijn toekomstige zorginstelling en zijn persoonlijk begeleider van Exodus gaat hij binnenkort om de tafel zitten, zodat ze samen afspraken hiervoor kunnen maken als hij zelfstandig woont. “Zo zelfstandig mogelijk wonen met ambulante zorg”, zo ziet Daan zijn terugkeer in deze samenleving voor zich. Hopelijk met een baan en samenwonend met zijn vriendin. Ondanks dat hun relatie nog maar pril is, heeft Daan er vertrouwen in dat zijn vriendin – die hem benaderde via Facebook – en hij een sterk koppel zijn. “Ze heeft gezegd dat ze me houdt om wie ik nu ben en het me niet kwalijk neemt wat ik in mijn verleden gedaan heb”, zegt Daan. Dat zijn proces binnen Exodus voor hem nu de hoogste prioriteit heeft, heeft hij haar verteld.

“Mensen hebben ook altijd een bepaald beeld van boeven”, vertelt hij. “Alsof we een goed leven hebben in de gevangenis omdat het een soort van centerparcs is.” Niets is minder waar in Daan’s geval. Door het Nederlands zorgsysteem waar hij geen steun kon vinden en de misdaden die hij naar eigen zeggen daardoor gepleegd heeft, hebben ervoor gezorgd dat hij met een van zijn broers en met vier van zijn vrienden geen contact meer heeft. “Het is voor de maatschappij nou eenmaal heel moeilijk te begrijpen dat er mensen zijn die keuzes maken die op dat moment voor hen de belangrijkste lijken te zijn.”

Wat Daan nog meer in kan zetten naar zijn weg op het rechte pad, zijn een sollicitatiegesprek dat hij in het vooruitzicht heeft en een aanbod om twee keer per maand een kookcursus te geven. Nerveus voor het sollicitatiegesprek is hij niet, zegt Daan. “Alles wat ik geleerd heb op vorige werkplekken neem ik mee in het gesprek en voor de rest ga ik mezelf zijn.” Zijn optimisme, dat hem kenmerkt volgens vriendin en familie, heeft hij volgens zichzelf weer terug. “Ik heb de afgelopen vier jaar zo hard aan mezelf gewerkt waardoor ik mijn problemen nu beter kan beoordelen. Natuurlijk zijn er nog puntjes die ik kan verbeteren. Ik zou graag willen weten hoe ik de goede keuzes kan maken op het moment dat ik voor zo’n t-splitsing sta. Iedereen maakt wel eens mindere periodes mee, maar het is de kunst om ermee om te kunnen gaan. En dat gaat pas in na mijn vier jaar gevangenschap en acht maanden Exodus. Dan pas begint het echte leven. En dan pas gaat alles wat ik geleerd heb in praktijk.”

 

Reageer op dit artikel