Uitwisselingstudent Marc Clos: ‘Soms vraag ik me af, wat doe ik hier?’

Twee derde van de Internationale studenten die wonen in Nederland wonen voelen zich eenzaam. Ze spreken weinig met medestudenten en raken daardoor in een isolement. Marc Clos is een van de vele buitenlandse studenten die zich eenzaam voelt en zelfs last heeft van depressieve gevoelens.

 

Tekst: Charlotte Hamilton

 

Marc Clos zit ’s avonds vaak alleen in zijn kamer. Hij verplaatst zich van zijn stoel naar zijn bed en weer terug. Zijn kamer verlicht door zijn computerscherm. Hij zou in de minuscule keuken, die hij met zes bewoners deelt, kunnen gaan wachten tot er misschien iemand langskomt om een praatje maken, maar die anderen zitten meestal net zoals hij alleen op hun kamer. Marc is een tweeëntwintigjarige Spaanse student die samen met zo’n 122.000 andere buitenlandse studenten naar Nederland is gekomen om te studeren. Voor hem, samen met vele anderen, valt het studeren in Nederland op momenten flink tegen. Niet vanwege het onderwijs, maar door het gebrek van contact en vriendschap.

 

Buitenlandse studenten in Nederland

In Nederland zijn bijna 15% van de studenten ondertussen internationale studenten, dat blijkt uit een analyse van Nuffic, een Nederlandse organisatie voor internationalisering in het onderwijs. Dat is meer dan ooit tevoren. In het schooljaar 2015/2016 is het aantal internationale studenten gestegen met ruim 8500 meent Nuffic.

 

Studeren in Tilburg

“Ik wilde de Engelse taal beter spreken”, begint Marc, “Ik wist dat Nederland bekend stond als een land waar ze de taal goed beheersen. Ik zag foto’s voorbijkomen van Tilburg en verbaasde me over al het groen wat ik zag. Hier wilde ik studeren, dacht ik.” Op 16 augustus verhuisde Marc van Sabadell, een stad in de buurt van Barcelona, naar Tilburg om zijn studie economie te vervolgen. “De eerste dag was ik mega onder de indruk. Ik kwam hier en hoorde dat een studentenvereniging I*ESN een feest had georganiseerd voor alle nieuwe internationale studenten. Ik was natuurlijk van de partij.”, vertelt Marc met een glimlach op zijn gezicht. “Het was echt heel tof, ik heb die avond met iedereen gepraat. Wat me echt verraste was dat iedereen zo vriendelijk was, niemand misdroeg zich. Dat I*ESN dit organiseerde was echt een goed idee: ze maakte het makkelijker voor ons om contact te leggen met elkaar”, zegt Marc. Vanaf het begin van het schooljaar stortte Marc zich meteen op alle sociale activiteiten die er werden georganiseerd door verenigingen of vrienden.

 

ESN voor internationale studenten

I*ESN is een landelijke studentenvereniging die Nederlandse studeten met internationale studenten verbind. Ook in Tilburg is deze vereniging actief. Janske ter Horst (21) is mentor bij ESN. Zij begeleid buitenlandse studenten. “Ik ben een buddy voor de internationale studenten. Ik ben mentor van een groep van twintig studenten. Een aantal keer in de week ga ik met de vereniging iets leuks doen. Op dinsdag hebben we een feest, dan gaan we naar onze stamkroeg of gaan we de stad in. Andere keren eten we samen of doen we verschillende activiteiten. Ik wilde graag iets betekenen voor anderen en kwam toen bij dit mentorschap terecht. Ik haal mensen uit hun studentenkamer, waar ze anders heel de avond alleen zitten.”, legt Janske uit. “Ik ben me ervan bewust dat sommige internationale studenten zich eenzaam voelen, al praat ik er eigenlijk nooit over met mijn groep. Het is voor iedereen verschillend. Sommige mensen zijn heel sociaal en maken gemakkelijk contact, andere studenten zie je daar meer mee worstelen.” De rol van ESN tegen eenzaamheid onder internationale studenten begrijpt Janske maar al te goed: “ESN is er echt voor deze studenten. Soms komen we wel drie keer per week samen. Ze kunnen altijd bij iemand van ESN terecht. Ze hebben een kantoortje op de universiteit waar iemand altijd is om studenten te helpen. Ik denk dat we de studenten echt invulling geven tijdens hun studietijd in Nederland. Ze hebben graag contact met Nederlanders. Ze praten met ons dingen die ze opvallen in Nederland of culturele verschillen die ze niet begrijpen.”.

 

Connecties

Een ding wil Marc duidelijk maken: “Het maken van connecties met iedereen hier ging heel makkelijk. Tijdens colleges of feestjes pap ik makkelijk met mensen aan. Het gaat niet om gebrek aan connecties, die maak ik dagelijks. Het zijn de echte vriendschappen die ik mis. Mijn vrienden in Spanje ken ik al best lang. Het is een vriendschap waar ik niet meer hard aan hoef te werken. We kennen elkaar goed en hebben een band die gebaseerd is op vertrouwen. Wanneer je veel met elkaar hebt meegemaakt is het onmisbaar: een hechte vriendschap. Het is zo moeilijk in Nederland om die band op te bouwen met mensen. Die kans krijg ik hier simpelweg niet. Vertrouwen komt met de loop van tijd en aangezien ik hier maar een jaar ben heb ik die tijd niet.

 

Enquête studentenorganisaties

Uit een enquête van de studentenorganisaties Landelijke Studentenvakbond (LSVb), Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) en European Student Network (ESN), waar Trouw in juni over schrijft blijkt dat twee derde van de driehonderd buitenlandse studenten zich weleens eenzaam voelt.

 

Delen van cultuur en taal

“Een van de oorzaken van eenzaamheid onder de studenten is denk ik de groepjes die al heel snel worden gemaakt. Ik begon hier op de universiteit en trokken meteen. Mijn verwachtingen waren dat ik hier zo veel Engels zou spreken met iedereen en dat ik mijn eigen taal, Spaans, voor een periode links zou laten liggen. Dat viel nogal tegen. Wat je hier op het campus veel ziet is dat de groepen worden gemaakt op basis van herkomst. Een opvallend voorbeeld daarvan zijn mensen met een Chinese achtergrond: zij maken echt alleen contact met mensen van dezelfde cultuur, maar dat heb ik zelf ook wel. Op mijn verdieping wonen bijna alleen Spaanse studenten en in de werkelijkheid spreek ik meer Spaans dan Engels. De studenten waarmee ik dagelijks mee op trek hebben bijna allemaal een Spaanse achtergrond. Het is makkelijker. Ik kan me veel beter uitrukken in die taal en weet je hoe moeilijk het is om grappig te zijn in een andere taal? Maar ik vind het wel heel jammer, ik wil een band scheppen met anderen hier in Tilburg. De vaste groepen maken het alleen nog maar moeilijker om uit je comfortzone te stappen en proberen te mengen met andere groepen die dus vaak bestaan uit een specifieke afkomst.”, legt Marc uit. Volgens LSVb, ISO en ESN draagt het niet Nederlands kunnen spreken bij aan eenzaamheid. Maar gelooft daar niet in “Ik was zo verbaasd dat het zo acceptabel is hier om Engels te praten. Hier in Nederland wordt op een hoog niveau Engels gepraat. Wanneer ik op mijn campus ben en een willekeurig persoon aanspreek is het geen probleem voor iemand om zich aan te passen aan het Engels. Ook op straat in de stad, in winkels of restaurants mis ik het spreken van de Nederlandse taal niet.”, zegt Marc.

 

Alleen thuis

“Het valt me eigenlijk pas echt zwaar als ik alleen thuis ben. Soms wil ik ’s avonds op pad. Ik heb veel energie en wil erop uit. In Spanje hoef ik maar een appje te sturen en mijn vrienden staan op de stoep. Hier kan dat flink tegen vallen. Tuurlijk ken ik hier wel mensen, maar zomaar een medestudent opbellen om te vragen of hij of zij tijd met mij willen doorbrengen? Rustig aan. Er zit nog een grote stap tussen naast iemand kletsen in de collegezaal of hem bij jou thuis uitnodigen. Op dat moment blijf ik achter mijn computerscherm zitten, ik weet dat ik weer een avond alleen ga doorbrengen maar ik zie zelf geen andere oplossing, op dat moment.”, knikt Marc indringend. “Uiteindelijk dwing ik mezelf om erop uit te gaan. Ik ga bijvoorbeeld sporten of skateboarden door de stad.”

 

Depressieve gevoelens

Uit dezelfde enquête van het LSVb, ISO en ESN blijkt dat eenderde van eenzame studenten last heeft van depressieve gevoelens. Dat komt Marc bekend voor: “Het viel me stiekem toch tegen. Ik ben gelukkig, laten we dat vooropstellen maar ik heb mezelf beter leren kennen, de afgelopen tijd. Ik heb in tijden dat ik alleen in mijn kamertje zat mezelf soms helemaal gek gemaakt. Je begint echt hele donkere dingen te denken: Ik heb mezelf meerdere malen afgevraagd wat ik hier in godsnaam doe. Of ik niet gewoon terug moet gaan. Het zijn mijn gedachtes die met me rotzooien. Je gaat jezelf verwijten. Ik denk dat ik niet goed genoeg ben en dat het mijn schuld is dat ik vanavond alleen in mijn kamer zit.”, zegt Marc. Hij wiebelt ongemakkelijk op zijn stoel en kijkt naar zijn handen, waarmee hij een shaggie rolt. Marc vindt het lastig om erover te praten. “Ik heb het er niet met andere studenten over. Ik ben een man!”

 

Hulp voor studenten

Jos Haarbosch is studentenpsycholoog bij de Tilburgse universiteit. Studenten van de universiteit kunnen bij hem aankloppen voor hulp bij studie- of studeerproblemen maar ook levensfase gebonden persoonlijke problemen, waaronder eenzaamheid dus. Van de cijfers van de enquête is hij niet meteen onder de indruk: “Er is sprake van filosofische en methodische onduidelijkheid. Filosofisch gezien zal ieder mens zich weleens eenzaam voelen. Methodisch gezien zou het handiger zijn om te vragen naar ‘voldoende diepgaande contacten’. Dat zou een beter beeld geven van het aanwezige probleem. De cijfers zeggen me nu erg weinig.”. Het onderwerp eenzaamheid komt wel geregeld aanbod tijdens gesprekken met internationale studenten. “Balans binnen levensgebieden is vaak een thema. Een belangrijk onderwerp, zeker voor deze generatie, is ‘sociaal ingebed zijn’. Dat komt zowel bij de Nederlandse als de internationale studenten aanbod.” Legt Jos uit. Er is vaak niet een reden voor eenzaamheid: “Het is meestal een mix van meerdere aspecten, denk aan: persoonlijkheid, socio-culturele verschillen, verschillen in onderwijssystemen.” In tegenstelling tot Marc denkt Jos dat de taalbarrière zeker wel een rol kan spelen. “Het kan soms heel bepalend aanwezig zijn. Matige taalvaardigheid leidt makkelijk tot verarming van sociale contacten.

 

Eezaamheid verhelpen

Josh elpt studenten op allerlei manieren verder, dat is per student verschillend. Soms verwijst hij de studenten naar het Language centre, waar studenten hulp krijgen met het leren of verbeteren van Engels of Nederlands. Hij kan studenten helpen met het oefenen van ‘basic social skills’, denk aan aankijken, vragen stellen en assertiviteit. Andere studenten komen in aanraking voor een korte counselingcyclus gericht op de persoonlijke problematiek van die student. In een aantal situaties een doorverwijzing naar de huisarts voor medicatie of psychotherapie. In de meeste gevallen stimuleert hij de studenten om wél naar college te gaan, in gesprek te gaan met hun studiecoördinator en om deel te nemen studie- en studentenactiviteiten. En dat laatste is volgens Jos juist zo belangrijk: “De studievereniging European Student Network, die ook hier op de campus actief is, is heel erg belangrijk. Uit onderzoek blijkt dat Peer-group activiteiten het best helpen om in te bedden, te normaliseren, te acclimatiseren, te supporten en succes verhogend werken.”

 

Eenzaamheid voorkomen

Om eenzaamheid te voorkomen heeft Jos nog een aantal concrete tips: “Neem deel aan alle intro activiteiten. Sluit je aan bij een mentor-, buddy- of peergroep, of zelfs aan een studie- of studentenvereniging. Regel je huisvesting op tijd en kom een paar dagen voor de intro’s naar Nederland en neem de tijd om te wennen en rond te snuffelen. Ook kan sporten goed werken tegen eenzaamheid en stres. Twee of drie keer in de week sporten doet al een hoop. En,” zegt Jos stellig, “Ga op tijd naar je studiecoördinator als er iets speelt.”

 

Positieve mindset

Marc heeft iets gevonden wat voor hem werkt. “Ik mediteer. Ik herinner mezelf eraan dat alles in mijn hoofd zit. Ik probeer tot rust te komen en in een meer positieve mindset te komen. Voor mij zat daar het probleem, ik moest mezelf eraan blijven herinneren dat het in mijn hoofd zat. Ik denk dat de oplossing bij mezelf ligt. Ik kan niet verwachten dat de overheid of andere instanties dit probleem voor mij oplossen. Wel zijn verenigingen zoals I*ESN echt een goed begin. Het maken van contacten voor internationale studenten wordt zo makkelijk gemaakt dat je je al wat zelfverzekerder voelt. Aan het eind van de dag is het alleen wel aan mezelf om het op te lossen, niemand anders kan dit voor mij doen. Ik probeer nog dagelijks contact te maken met nieuwe mensen of werk aan de vriendschappen die ik nu begin te krijgen.”

 

Taboe

Die internationale studenten hebben het ook heel vaak wel naar hun zin. “Het is niet zo dat als ik onder de mensen ben dat ik het zie bij andere studenten. We kletsen en feesten. Iedereen lijkt op dat moment gelukkig. Ik kan natuurlijk niet in hun hoofd kijken, misschien zitten zij ’s avonds ook wel alleen in hun kamer te piekeren of ze hier wel op hun plek zitten. Ik bedoel maar te zeggen dat het niet iets is waar we constant mee bezig zijn, of dat we het er bij de pakken neerzetten. Eenzaamheid is iets waar we, volgens mij, erg actief mee bezig moeten zijn. Ik merk dat het ook echt een taboe is. Uitwisseling wordt vaak alleen maar bekeken vanuit positief perspectief. Realistischer is als je de andere kant ook erkent. Op die manier wordt het wel makkelijker voor mensen om erover te praten en oplossingen te zoeken en tips te geven aan elkaar. Ik zoek vriendschappen door middel van de I*ESN en probeer ook buiten mijn Spaanse vrienden connecties met mensen te maken. Ik weet dat er nog wel een avond zal komen waar ik me erg eenzaam voel en me af vraag waarom ik niet gewoon in Spanje ben gebleven, omringt door mensen die ik vertrouw en waar ik van houd, maar ik zal blijven mediteren en mijn donkere gedachtes wegduwen. Ik hoop dat andere studenten het ook kunnen opbrengen. Misschien komen we dan wel dichter bij elkaar.”, zegt Marc, kijkend naar alle studenten die voorbij druppelen terwijl hij de laatste slok van zijn koffie neemt.

Reageer op dit artikel