‘Alles wat ik als waarheid beschouwde, stond ineens op de kop’

Een DNA-test laten doen om erachter te komen waar je vandaan komt, wordt steeds populairder. Esther besloot het ook te doen. Ze bleek voor de helft Spaans te zijn. Haar ouders hebben echter Asjkenazi joodse en Frans-Duitse roots. En toen kreeg ze plots een bericht van ene Lily: “Ik ben je halfzus.”

Een joodse vriendin die langsgekomen was voor een kop koffie vertelde aan Esther dat ze een DNA-test had laten doen. Ze bleek hoofdzakelijk Asjkenazi joods te zijn. “Dat was de vonk”, vertelt Esther later, “Een deel van mijn moeders kant van de familie was niet Joods en ik vroeg me af hoe Joods ik dan wel niet ben. Mijn vriendin had een goede ervaring en vond het ook leuk om te doen. Baat het niet dan schaadt het niet, dacht ik nog. Ik ben een nieuwsgierig mens, en dus bestelde ik zo’n zelftestkit van 23AndMe.”

Bedrijven als 23AndMe en MyHeritage bieden DNA-testen aan zodat consumenten hun afkomst in beeld kunnen brengen. Als een zelftestkit wordt aangeschaft, hoeft de koper slecht een soort wattenstaafje langs de binnenkant van zijn of haar wang te strijken. Zo komt er wangslijmvlies op het wattenstaafje, waaruit eenvoudig cellen zijn te isoleren om te bestuderen. Bij veel middelbare scholen is dit de basis van het eerste biologiepracticum.

Het wattenstaafje met jouw cellen wordt naar het laboratorium gezonden waar ze het menselijk DNA van de cel isoleren. Ze kijken daar slechts naar 0.5% van het DNA, aangezien je de andere 99,5% gemeen hebt met elk ander mens ter wereld. Dit stukje DNA vergelijken ze met de databases die ze geleidelijk hebben opgebouwd met het genetisch materiaal dat hen wordt toegezonden. De verschillen die daaruit voortkomen, vormen de basis van de resultaten.

Nadat Esther haar speeksel had opgestuurd moest ze enkele maanden wachten, maar uiteindelijk waren de resultaten er dan toch. Ze was voor net niet veertig procent Asjkenazi joods, maar dat was niet het meest opvallende, ze had Spaanse roots, meer dan de helft van haar genen waren van Zuid-Europees origine en het merendeel daarvan was te traceren naar het Iberisch schiereiland.

Het DNA-profiel van Esther

“Ik kon het niet geloven, Spaans? Hoe in vredesnaam heb ik Spaans bloed? Mijn ouders zijn vanuit Duitsland geëmigreerd en hebben naar mijn weten nooit een stap in Spanje gezet.”

Esther heeft zelf donker haar en bruine ogen, maar haar lichte huidskleur doet op geen enkele manier denken aan het Iberisch schiereiland.

“Ook mijn man verbaasde zich erover. Uiteindelijk heb ik mijn ouders gebeld en gevraagd of zij hier iets van wisten. Ik kreeg alleen maar vage antwoorden terug. Uiteindelijk bekenden ze dat mijn grootmoeder iets had gezegd over Spanje aan het einde van haar leven… ‘Zal wel’ dacht ik. Ik heb het onderwerp toen laten rusten, ik had in de gaten dat dit een gespannen onderwerp was.” Ze rijkt naar een glas water en drinkt wat om tot rust te komen.

Esther besloot voor de zekerheid een tweede test te nemen, ditmaal bij MyHeritage. Daaruit kwam hetzelfde resultaat: Spaanse roots. Het was dus geen foutje. Esther had Spaanse voorvaderen, uiteindelijk vroeg ze haar ouders of ze misschien eenzelfde test zouden willen doen. Maar het antwoord daarop was een resoluut nee. “Mijn ouders zijn bang dat de overheid hun gegevens in handen krijgt, en dat is absoluut iets wat ze niet willen.”

En daarmee leek het verhaal af te zijn, totdat ze in mei 2019 een melding kreeg dat er een familielid zich had aangemeld. Er zat ook een brief bij:
‘Good morning Esther. My name is Lily. I hope this message finds you well, and you are not upset to find you have a half-sibling. I’m very excited to see that I have a half-sister. I hope we can meet sometime.’

In de brief legde deze Lily uit dat ze geadopteerd was en hoopte in contact te komen met familie van haar onbekende ouders. Ze kwam net als Esther uit New Orleans, Louisiana maar woonde nu in New Mexico.

Esther kon niet bevatten wat er in de brief in stond. Halfzus? Ze was enigst kind! Ook haar ouders waren enigst kinderen. Wat betekende dit? “Alles waarin ik vertrouwde, alles wat ik als waarheid beschouwde, stond ineens op zijn kop.” Lily had Esther ook een verzoek gestuurd om DNA-profielen te vergelijken. Hieruit dat ze geen gezamenlijke moeder hadden. Hun gezamenlijke ouder was de vader.

Je DNA afstaan om erachter te komen waar je vandaan komt, is de afgelopen jaren populairder geworden. Reclames waarin mensen er achter komen dat ze ‘een viking zijn’ zie je steeds vaker op het internet en op de tv. De twee marktleiders, Ancestry en 23AndMe hebben een explosieve groei doorgemaakt, zo zegt de MIT Technology Review. Tussen 2013 en januari 2019 hebben ze gezamenlijk 26 miljoen gebruikers aan hun DNA-databases kunnen toevoegen. Mocht de groei op dezelfde manier doorgaan, dan zullen er in 2021 meer dan 100 miljoen mensen een wattenstaafje hebben opgestuurd.

Aantal mensen die een DNA test hebben laten doen, in miljoenen
Bron: TechnologyReview

Er wrong iets, en het bericht van Lily legde dat bloot. Dat Spaanse bloed matchte niet met hoe Esthers vader eruit zag. Die heeft namelijk groene ogen een huids die zo licht was dat je er bijna doorheen kan kijken.
“Zo iemand kon gewoon niet Spaans zijn… en toch hebben zowel ik als Lily dat Spaanse bloed. Daar klopt iets niet. Ik ben weer naar mezelf gaan kijken, en ben tot de conclusie gekomen dat de man die mij opvoedde waarschijnlijk niet mijn biologische vader is. Ik ben begin november geboren, mijn ouders zijn eind maart getrouwd. Daar zitten zeer zeker geen 40 weken tussen, maar 34. Mijn moeder zei altijd dat ik vroeg geboren was, maar dat is wel heel vroeg. Ik had vroeger nooit een reden om dat in twijfel te trekken, maar het gegeven dat de man die ik als vader zie, geen Spaans bloed lijkt te kunnen hebben, zet dat verhaal in een ander perspectief. Wat als hij niet weet dat ik niet zijn nageslacht ben? En wat als hij het wel weet? Heeft hij het verdrongen en wil hij het niet erkennen? Wil hij misschien niet dat ik het weet?”

En de relatie tussen de twee is al gespannen. Twee jaar geleden belde mijn moeder mijn man op. Eigenlijk wilde ze met mij praten, maar ik was op een business trip. Ze vroeg hem wat wij ervan zouden vinden als mijn moeder een echtscheiding aan zou vragen… Als ik deze bom er ook nog eens opgooi, dan open ik de Doos van Pandora, en dat wil ik al helemaal niet.”

Langzaam maar zeker raakte Esther met haar moeder in gesprek over de tijden voor het huwelijk, over haar jeugd en de vriendjes die ze had. “Als je mijn moeder eenmaal aan het praten krijgt, is ze niet meer te stoppen.” Door die gesprekken en wat verder graafwerk kwam Esther terecht bij een gepensioneerde oogarts uit Mandeville, dat op nog geen uur rijden ligt van New Orleans.

“Wat als die man mijn echte vader is? Hij heeft zelf veel kinderen en of hij nu op een buitenechtelijke dochter zit te wachten? Zoiets kan ik hem niet aandoen. Hij weet niet dat ik zo’n DNA-test heb genomen. Dit nieuws kan zijn hele wereld veranderen, zijn hele familie overhoop halen. Dat wil ik niet op mijn geweten hebben. Er zijn zoveel morele dillema’s waar ik nu tegenaan zit te kijken, waar ik niet eens op voorbereid was.” De twijfel slaat door in haar stem.

“In het begin is zo’n test nog grappig en puur vermaak, je denkt alleen maar aan de leuke dingen. Maar de wetenschap die erachter zit is ijskoud, zeker als er dingen naar boven komen, die je nooit aan had kunnen zien komen. En het gaat alleen maar over de wetenschap, de klinische data, maar wat je met die informatie moet doen, hoe je zoiets kunt verwerken, daar wordt niets over gezegd. Ik heb het geluk dat ik mensen om me heen heb, die me kunnen opvangen, maar als je dat niet hebt… Het kan je helemaal ontwrichten.”

Ethische kwesties omtrent DNA-testen als die van 23AndMe en het gebruik van DNA-databases zijn niet nieuw, maar ze gaan voornamelijk over de zaken de bedrijven kunnen doen met de informatie, niet met de gevolgen van de diensten die ze de consumenten aanbieden.

In een artikel van The Guardian uit 2018 zei Nina Barsley, directeur van het Donor Conception Network dat ‘het opgraven van familiegeheimen, zonder dat daarvoor een vangnet is, is het grootste probleem van zulke DNA-testen.”

Een mogelijke oplossing zou kunnen zijn dat deze risico’s duidelijk worden gemaakt bij het adverteren van de zelftestkits. Zo komt er geen informatie vrij waar de consumenten niet op voorbereid zijn. Op de website van 23AndMe wordt bij de veelgestelde vragen gemeld dat de resultaten ‘mogelijk de relatie tussen familieleden kan beïnvloeden.’

Op de vraag of Esther bereid is Lily te ontmoeten, durft ze geen definitief antwoord te geven. “Ik moet dit alles een betere plek geven, ik moet dit nog wat meer verwerken. Ik moet hier eerst mijn vrede mee hebben. Misschien duurt dat drie maanden, misschien duurt het nog een half jaar, maar ik wil haar uiteindelijk wel ontmoeten. Als dat nog in 2020 lukt zou dat fijn zijn, maar ik gat het proces niet haasten, ik heb tijd nodig en alleen als ik er klaar voor ben, neem ik contact met haar op. Niet eerder, niet later.”

Om de privacy-redenen zijn de namen in dit stuk gefingeerd. De werkelijke identiteit is bij de redactie bekend.

Reageer op dit artikel