Hoe de herfst jouw mentale gezondheid kan beïnvloeden

Op straat vind je beukennootjes, roodgekleurde bladen en regenplassen; dit kan maar een ding betekenen: het is herfst. Als je niet helemaal lekker in je vel zit, associeer je deze tijd van het jaar misschien met de komst van seizoensdepressie. Daarom start IVN (Instituut voor Natuureducatie)een actie om die mensen te laten zien dat herfst juist een verbetering voor je mentale gezondheid kan betekenen.

In het bos in het Gelderse Hemmen, verzamelt een groep mensen zich bij een grote kastanjeboom. De groep van 24 mensen bestaat voornamelijk uit grijze koppen met rode wangen van de kou, maar er lopen ook een aantal jongere mensen rond. Zelfs twee kleuters zijn van de partij. Ze gaan onder leiding van natuurgids Pieter Broekhof een wandeling maken, in de hoop zoveel mogelijk bijzondere paddenstoelen tegen te komen.‘Goed dat we toch gekomen zijn’, mompelt een man tegen zijn partner wanneer het zonnetje op zijn gezicht schijnt. Ondanks er in het grote onderzoek van IVN staat dat mensen het liefste in de lente naar buiten gaan, kan de herfst ook juist prachtig zijn.

Dipjes en depressies

Het gaat mentaal minder goed met een groot aantal mensen.De cijfers van het CBS vertellen ons dat in het eerste halfjaar van 2021, 15 procent van de bevolking van 12 jaar of ouder psychisch ongezond was. Dit percentage is sinds 2001, het jaar waarin het CBS begon met de monitoring van de mentale gezondheid, niet zo hoog geweest. De reden daarvoor stamt gedeeltelijk ook af van de gevolgen van de coronacrisis, schrijft het CBS. Daarom is er dus behoefte aan hulp in allerlei vormen. Vooral voor jongvolwassenen, want zij hebben statistisch gezien de meeste moeite met al dat thuiswerken en binnen zitten. Bijna 4 op de 10 jongvolwassenen voelt zich somberder dan voorheen.

Wachtrijen voor therapie zijn bizar lang. Louise Bergman (21) vertelt dat het geen fijn proces is: ‘De eerste keer dat ik therapie zocht, had ik eigenlijk een wachttijd van anderhalve maand, maar omdat ik aan het einde van het jaar zat, heeft die wachttijd alsnog twee tot drie maanden geduurd. Anders zou het vanwege mijn eigen risico best duur worden.’Met verzekeringen moet je namelijk ook rekening houden. Als je huisarts je naar een GGZ-psycholoog doorverwijst, worden de kosten voor de behandeling voor psychische problemen verrekend met je eigen risico. Bergman heeft een hele poos therapie gehad, is toen gestopt en heeft nu weer behoefte aan een therapeut. ‘De wachttijd varieert tussen de twee en zes maanden. Dat vind ik best wel lastig omdat ik mij momenteel in een situatie bevind waar ik door mijn psychische klachten best wel beperkt wordt in wat ik wil en kan doen. Het is nu twee maanden een beetje uitzitten tot dat ik hulp krijg.’

‘Op de momenten waarop ik mij goed voel, wat niet heel vaak is overigens’, vervolgt ze, ‘haak en kook ik graag. Wanneer alles voor mij heel stressvol is, kom ik tot rust in de keuken. Ook ben op die momenten af en toe in het bos of op het strand te vinden. Dan luister ik geen muziek, zodat ik de natuur echt tot me kan nemen.

Parkjes in de buurt

In de tussentijd moet je dus maar voor jezelf zorgen. Het is dan makkelijk om snel te vallen in een ongelukkig ritme. Daarom neemt IVN Natuur Educatie, een landelijke organisatie die mensen op lokaal niveau bij de natuur betrekt, met de #2uurnatuurchallenge initiatief om juist die mensen te motiveren om naar buiten te gaan. Het is immers bewezen dat buitenlucht je goed doet. Dat wil niet zeggen dat je daarna geen last meer hebt van depressie, somberheid of stress, maar het kan de situatie wel degelijk verbeteren, staat in het onderzoek van IVN.

Het IVN is een non-profit organisatie die zich richt op natuureducatie en natuurbeleving. Hun activiteiten zijn erop gericht om mensen de natuur van dichtbij te laten beleven en de waarde ervan te laten ontdekken. Zij hopen daarmee mensen bewust te maken van hun omgeving, en om hen te stimuleren duurzaam gericht te handelen. 

Inmiddels banjert de groep verder door de modderige paden. De dagen hiervoor heeft het flink gestort, maar vandaag zijn de enige druppels die je voelt van de dauw aan de flora. ‘Hier! Een reuzenbovist!’ De groep staat om een grote paddenstoel die een beetje op mozzarella lijkt. Ondanks dat deze paddenstoel eetbaar is wanneer hij nog jong is, kan je hem maar beter laten staan deze tijd van het jaar. ‘Afgelopen jaren zagen we deze paddenstoel tijdens de excursie niet. Dat heeft te maken met het weer en de tempratuur’, zegt Broekhof. De groep pakt de spiegeltjes erbij om de onderkant van de paddenstoel beter te inspecteren.

Het is al vaker bewezen, maar IVN ligt het met eigen onderzoek nog een keer uit: veel tijd doorbrengen in de natuur is goed voor je. Dit komt omdat je lichaam bepaalde stofjes aanmaakt die jou als persoon bevorderen. Onder het kopje ‘positieve effecten van de natuur’ wordt hier dieper op ingegaan. IVN meldt dat ondanks dit voor bijna iedereen –94 procent om precies te zijn-geen nieuwe informatie is, haalt driekwart van de mensen het niet haalt om twee uur per week in de natuur te zijn. En dat terwijl het juist zo belangrijk is om tijd door te brengen in bijvoorbeeld het bos of in de duinen. Volgens een Brits onderzoek uitgevoerd door the European Centre for Environment and Human Health en the University of Exeter Medical School uit 2019 is twee uur per week in de natuur door brengen ook echt de kritische norm. De positieve effecten treden namelijk dan pas echt op. De mensen van de leeftijdscategorie 18 tot 34 jaar moeten dus vaker naar buiten, want zij blijven steken op gemiddeld 83 minuten per week. 55-plussers daarentegen, besteden wel ruim twee uur in de natuur.

Daarom organiseert IVN de #2 uur natuurchallenge. De naam zegt het eigenlijk al: het is de bedoeling dat mensen twee keer in de week een uur lang de natuur gaan opzoeken. ‘Er is verwarring omdat veel mensen denken dat je dan gelijk naar een national park moet gaan,’ vertelt persvoorlichter Marjolein van der Gaag. ‘Een rondje lopen in het parkje bij jou in de buurt doet ook al heel veel. Je hoeft bij wijze van spreken dus niet in de auto te stappen en naar de hoge Veluwe te rijden, al mag dat natuurlijk wel als je daar zin in hebt,’ grapt ze. Het is van belang dat je wel in contact komt met groen. Een blokje om in de pauze in het industriegebied zou je dus niet echt op weg helpen, behalve dat je frisse lucht binnenkrijgt.

Positieve effecten van de natuur

Door buiten in de natuur te zijn, gebeuren er een aantal dingen met je. Ten eerste zorgt het voor rust en ontspanning, en dat merk je. Wat misschien niet opvalt is dat je lichaam gestimuleerd wordt om het ‘knuffelhormoon’ oxytocine aan te maken, hierdoor maak je makkelijker contact en voel je meer verbinding met de mensen om je heen. Het stresshormoon corison vermindert juist. Dat zorgt dan weer voor de verlaging van je bloeddruk, blijkt onder andere uit een onderzoek uit 2018 door verschillende Deense professoren. Daarnaast word je door al het groen fantasierijker en dus creatiever, kan je door de schone lucht meer concentratie opbrengen en verbetert je immuunsysteem. ‘Veel mensen hebben in coronatijd ervaren hoe prettig en belangrijk de natuur voor hen is. Het is een toevluchtsoord om te ontspannen, jezelf op te laden en te genieten’, legt IVN-projectleider Elke van de Wiel uit. ‘Toch wordt bij herfstachtig weer de drempel om naar buiten te gaan net iets groter.’

Juist daarom is het zo fijn dat er uitstapjes als deze worden georganiseerd. De groep van 24 man is nog steeds in het bos aan het wandelen. Er zijn daar meer organismes te vinden dan alleen maar paddenstoelen. Broekhof herkent aan elk soort gefluit wat voor soort vogel het is, tot verbazing van de twee kleuters. ‘Ik wilde eigenlijk mijn verrekijker meenemen’, vertelt hij. ‘Maar ik heb die bewust thuisgelaten omdat ik mij anders veel te veel focus op de vogels’. Ook is te merken aan zijn vele feitjes dat Broekhof bekend is met de geschiedenis van het bos.

Niet voor iedereen zijn de georganiseerde uitstapjes van IVN een oplossing. Louise Bergman merkt dat als je echt in een depressie zit, je het niet kan opbrengen om gezellig een stukje te wandelen. ‘Uit je bed komen is al een hele missie, laat staan met vreemde mensen gaan wandelen’.

Helemaal als de klok weer een uur achteruitgaat, loert de winterdip. ‘Het ritme van je biologische klok raakt verstoord’, legt Judith Haffmans van ggz–instelling PsyQ aan Trouw uit. Je kunt dan stemmingswisselingen of dus zelfs depressie ervaren. ‘Dat komt omdat in de winter is er minder licht is en het stofje melatonine als het ware in ons lichaam rondhangen. Daardoor kunnen we een beetje hangerig worden: de welbekende winterdip.’ Van een depressie, waar Bergman over spreekt, is dus niet zo snel sprake. Daar komt meer bij kijken dan slechts een verstoord ritme. Het is dan ook niet gepast om de termen ‘depressie’ en ‘winterdip’ door elkaar te halen, aangezien een depressie heftiger is dan een winterdip.‘ Vrouwen lopen overigens een groter risico op dat soort aandoeningen: die hebben een hormonaal ritme dat constant verandert.’ aldus de chronobioloog.

Ommetjes met de dokter

Sinds vorig jaar mogen artsen op de Schotse Shetlandeilanden een merkwaardig medicijn voorschrijven aan patiënten. Na het lezen van dit stuk ben je vast niet verbaast dat het gaat om ‘natuur’ als officieel medisch advies. Ondanks driekwart van de Nederlanders vindt dat deze regel ook in ons land mag worden ingevoerd, is dat op dit moment nog geen werkelijkheid. Wij zijn sowieso dol op de natuur: uit onderzoek van IVN blijkt dat blijkt dat 5 op de 6 Nederlanders zichzelf een natuurliefhebber vindt. Voor twee derde van hen is dit de favoriete activiteit in de natuur met stipt op één: wandelen.En wandelen, dat schrijft huisarts Frank Greeven uit Oldenzaal ook voor aan zijn patiënten. Minsten seen half uur per dageen blokje om gaan helpt op talloze manieren met je gezondheid.In een interview met wetenschapsjournalist Mark Mieras vertelt hij dat als wandelen te veel is voor de patiënt, hij adviseert om gewoon even buiten in de natuur te gaan zitten. ‘Zoek een plekje in het groen, om naar de baadjes te kijken, de geur op te snuiven, de geluiden op te nemen.’

Daar stopt het niet: ook in zijn praktijk zijn er wekelijkse wandelingen waaraan patiëntentwee keer per week deelnemen. Huisarts Greevens of een van zijn collega’s loopt dan dat half uurtje ook gezellig mee. ‘Meestal lopen we met een stuk of tien à twaalf mensen.’ Je ziet patiënten sociale contacten krijgen en een betere gezondheid. Dat ze zijn gaan wandelen heeft ook gevolgen voor de rest van hun leefstijl: ze ontspannen, ze gaan anders etenen overwegen te stoppen met roken,’ zegt hij.

Sociale contacten

Het einde van de paddenstoelenwandeling nadert. In het anderhalf uur dat we gelopen hebben, zijn we niet bijzonder veel paddenstoelen tegengekomen, wat volgens Broekhof komt door de weersomstandigheden. Dat maakte de wandeling niet minder leuk, want toen Broekhof letterlijk de pet ophield om een kleine donatie te vragen ‘als jullie het naar je zin hebben gehad’, haalde hij nog zo’n 35 euro op. Want naast zijn kennis over de natuur, kon de gids ook veel vertellen over de geschiedenis van de omgeving. De groep zegt elkaar vriendelijk gedag en twee vrouwen wisselen hun telefoonnummer uit, zodat ze in het vervolg kunnen afspreken om nog eens een wandeling te maken. Sociale contacten zijn belangrijk, helemaal in een tijd waar mensen ongelukkiger zijn dan de jaren ervoor. En dat is natuurlijk ook het uiteindelijke doel van de #2uurnatuurchallenge: mensen samen van de natuur laten genieten, zodat ze gelukkiger worden.

In de tussentijd moet je dus maar voor jezelf zorgen. Het is dan makkelijk om snel te vallen in een ongelukkig ritme. Daarom neemt IVN Natuur Educatie, een landelijke organisatie die mensen op lokaal niveau bij de natuur betrekt, met de #2uurnatuurchallenge initiatief om juist die mensen te motiveren om naar buiten te gaan. Het is immers bewezen dat buitenlucht je goed doet. Dat wil niet zeggen dat je daarna geen last meer hebt van depressie, somberheid of stress, maar het kan de situatie wel degelijk verbeteren, staat in het onderzoek van IVN. Het IVN is een non-profit organisatie die zich richt op natuureducatie en natuurbeleving. Hun activiteiten zijn erop gericht om mensen de natuurvandichtbij te laten beleven en de waarde ervan te laten ontdekken. Zij hopen daarmee mensen bewust te maken van hun omgeving,en om hen te stimuleren duurzaam gericht te handelen. Inmiddels banjert de groepverderdoor de modderige paden. De dagen hiervoor heeft het flink gestort, maar vandaagzijn de enige druppels die je voelt van de dauwaan de flora. ‘Hier! Een reuzenbovist!’ De groep staat om een grote paddenstoel die een beetje op mozzarellalijkt. Ondanksdat dezepaddenstoeleetbaar iswanneer hij nog jong is, kan je hem maar beter laten staan deze tijd van het jaar. ‘Afgelopen jaren zagen we deze paddenstoel tijdens deexcursie niet. Dat heeft te maken met het weer en de tempratuur’, zegt Broekhof. De groep pakt de spiegeltjes erbij om de onderkant van de paddenstoel beter te inspecteren. Het is al vaker bewezen, maar IVN ligt het met eigen onderzoek nog een keer uit: veel tijd doorbrengen in de natuur is goed voor je. Dit komtomdat je lichaam bepaalde stofjes aanmaakt die jou als persoon bevorderen. Onder het kopje ‘positieve effecten van de natuur’ wordt hier dieper op ingegaan. IVN meldt dat ondanks dit voor bijna iedereen –94 procent om precies te zijn-geen nieuwe informatie is, haalt driekwart van de mensen het niethaalt om twee uur per week in de natuur te zijn. En dat terwijl het juist zo belangrijk is om tijd door te brengen in bijvoorbeeld het bos of in de duinen. Volgens een Brits onderzoekuitgevoerd door the European Centre for Environment and Human Health en the University of Exeter Medical School uit 2019 is twee uur per week in de natuurdoorbrengen ook echt de kritische norm. De positieveeffecten treden namelijkdan pas echt op. De mensen van de leeftijdscategorie18 tot 34 jaar moeten dus vaker naar buiten, want zij blijven steken op gemiddeld 83 minuten per week. 55-plussers daarentegen, besteden wel ruim twee uur in de natuur. Daarom organiseert IVN de #2 uur natuurchallenge. De naam zegt het eigenlijk al: het is de bedoeling dat mensen twee keer in deweek een uur lang de natuur gaan opzoeken. ‘Er is verwarring omdat veel mensen denken dat je dan gelijk naar een national park moet gaan,’ vertelt persvoorlichter Marjolein van der Gaag. ‘Een rondje lopen in het parkje bij jou in de buurt doet ook al heel veel. Je hoeft bij wijze van spreken dus niet in de auto te stappen en naar de hoge Veluwe te rijden, al mag dat natuurlijk wel als je daar zin in hebt,’ grapt ze. Het is van belang dat je wel in contact komt met groen. Een blokje om in de pauze in het industriegebied zou je dus niet echt op weg helpen, behalve dat je frisse lucht binnenkrijgt. Positieveeffecten van de natuurDoor buiten in de natuur te zijn, gebeuren er een aantal dingen met je. Ten eerste zorgt het voor rust en ontspanning, en dat merk je. Wat misschien niet opvalt is dat je lichaam gestimuleerd wordt om het ‘knuffelhormoon’ oxytocine aan te maken, hierdoor maak je makkelijker contact en voel je meer verbindingmet de mensen om je heen. Het stresshormoon corison vermindert juist. Dat zorgt dan weer voor de verlaging van je bloeddruk, blijkt onder andere uit een onderzoekuit 2018doorverschillende Deense professoren. Daarnaast word je door al het groen fantasierijker en dus creatiever, kan je door de schone lucht meer concentratie opbrengen en verbetert je immuunsysteem. ‘Veel mensen hebben in coronatijd ervaren hoe prettig en belangrijk de natuur voor hen is. Het is een toevluchtsoord om te ontspannen, jezelf op te laden en te genieten’, legt IVN-projectleider Elke van de Wiel uit. ‘Toch wordt bij herfstachtig weer de drempel om naar buiten te gaan net iets groter.’Juist daarom is het zo fijn dat er uitstapjes als deze worden georganiseerd. De groep van 24 man is nog steeds in het bos aan het wandelen. Er zijn daarmeer organismes te vinden dan alleen maar paddenstoelen. Broekhof herkent aan elk soort gefluit wat voor soort vogel hetis, tot verbazing van de twee kleuters. ‘Ik wilde eigenlijk mijn verrekijker meenemen’, vertelt hij. ‘Maar ik heb die bewust thuisgelaten omdat ik mij anders veel te veel focus op de vogels’. Ook is te merken aan zijn vele feitjes dat Broekhof bekendis met de geschiedenis van het bos. Niet voor iedereen zijn de georganiseerde uitstapjes van IVN een oplossing. Louise Bergman merkt dat als je echt in een depressie zit, je het niet kan opbrengen om gezellig een stukje te wandelen. ‘Uit je bed komen is al een hele missie, laat staan met vreemde mensen gaan wandelen’. Helemaal als de klok weer een uur achteruitgaat, loert de winterdip. ‘Het ritme van je biologische klok raakt verstoord’, legt Judith Haffmans van ggz–instelling PsyQ aan Trouw uit. Je kunt dan stemmingswisselingen of dus zelfs depressie ervaren. ‘Dat komt omdat in de winter is er minder licht is en het stofje melatonine als het ware in ons lichaam rondhangen. Daardoor kunnen we een beetje hangerig worden: de welbekende winterdip.’ Van een depressie, waar Bergman over spreekt, is dus niet zo snel sprake. Daar komt meer bij kijken dan slechts een verstoord ritme. Het is dan ook niet gepast om de termen ‘depressie’ en ‘winterdip’ door elkaar te halen, aangezien een depressie heftiger is dan een winterdip.‘Vrouwen lopen overigens een groter risico op dat soort aandoeningen: die hebben een hormonaal ritme dat constant verandert.’ aldus de chronobioloog.Ommetjesmet de dokterSinds vorig jaar mogen artsen op de Schotse Shetlandeilanden een merkwaardig medicijn voorschrijven aan patiënten. Na het lezen van dit stuk ben je vast niet verbaast dat het gaat om ‘natuur’ als officieelmedisch advies. Ondanks driekwart van de Nederlanders vindt dat deze regel ook in ons land mag worden ingevoerd, is dat op dit moment nog geen werkelijkheid. Wij zijn sowieso dol op de natuur: uit onderzoek van IVN blijkt dat blijkt dat 5 op de 6 Nederlanders zichzelf een natuurliefhebber vindt. Voor twee derde van hen is dit de favoriete activiteit in de natuur metstiptop één: wandelen.En wandelen, dat schrijft huisartsFrank Greeven uit Oldenzaal ook voor aan zijn patiënten. Minstenseen half uurper dageen blokje om gaan helpt op talloze manieren met je gezondheid.In een interview met wetenschapsjournalist Mark Mieras vertelt hij dat als wandelen te veel is voor de patiënt,hij adviseert om gewoon even buiten in de natuur te gaan zitten. ‘Zoek een plekjein het groen, om naar de baadjes te kijken, de geur op te snuiven, de geluiden op te nemen.’ Commented [SvdB1]: Dit stuk kun je misschien ook wat uitgebreider maken om woorden te winnen. Daar stopt het niet: ook in zijn praktijk zijn er wekelijkse wandelingen waaraan patiëntentwee keer per week deelnemen.Huisarts Greevens of een van zijn collega’s loopt dan dat half uurtje ook gezellig mee.‘Meestal lopen we met een stuk oftien àtwaalfmensen.’Je ziet patiëntensociale contacten krijgen en een betere gezondheid. Dat ze zijn gaan wandelen heeft ook gevolgen voor de rest van hun leefstijl: ze ontspannen, ze gaan anders etenen overwegen te stoppen met roken,’ zegt hij.Sociale contactenHet einde van de paddenstoelenwandeling nadert. In hetanderhalf uur dat we gelopen hebben,zijn we niet bijzonder veel paddenstoelen tegengekomen, wat volgens Broekhof komt door de weersomstandigheden. Dat maakte de wandeling niet minder leuk, want toen Broekhof letterlijk de pet ophield om een kleine donatie te vragen ‘als jullie het naar je zin hebben gehad’, haalde hij nog zo’n 35 euro op. Want naast zijn kennis over de natuur, kon de gids ook veel vertellen over de geschiedenis van de omgeving. De groep zegt elkaar vriendelijk gedag en twee vrouwen wisselen hun telefoonnummer uit, zodat ze in het vervolg kunnen afspreken om nog eens een wandelingte maken. Sociale contacten zijn belangrijk, helemaal in een tijd waar mensen ongelukkiger zijn dan de jaren ervoor. En dat is natuurlijk ook het uiteindelijke doel van de #2uurnatuurchallenge: mensen samen van de natuur laten genieten, zodat ze gelukkiger worden.

Reageer op dit artikel