Hulp vragen bij rouwen is helemaal niet zo gek

Foto ter illustratie ©C Technical/Pexels

Ieder jaar vragen meer dan 30.000 nabestaanden hulp bij rouwverwerking na het overlijden van een dierbare, aldus directeur Klaas-Jan Rodenburg van het Landelijk Steunpunt Verlies (LSV). Dit vanwege psychosociale problemen als slapeloosheid of stress dat leidt tot lichamelijke klachten. Deskundigen zeggen dat rouwen niet onderschat moet worden en de 42-jarige Kees Slokkers doet boekje open over zijn rouwproces.

Op een vroege najaarsochtend in 2012 grijpt Kees Slokkers naar zijn borst. Hij vergaat van de pijn en ligt doodsbenauwd bij de huisarts, die per direct het ziekenhuis belt: “Er moet zo snel mogelijk een ambulance deze kant op.” Kees had al langer last van slaapproblemen en stijve spieren, maar dit sloeg alles.

Na een paar minuten schiet een ziekenwagen de straat in en nemen de ambulancebroeders hem mee. Zijn zus gaat mee naar het ziekenhuis. In het hospitaal wordt Kees onderzocht en tijdelijk opgenomen. Wat zal het zijn? Hartaanval? Vaatziekte? Dan staat de dokter aan de rand van het ziekenhuisbed met het verlossende nieuws: “Er is wat anders met je aan de hand.”

Moeder

‘s Avonds bij thuiskomst ging het balletje rollen voor de familie Slokkers. Kees gooit op dat moment een hoog niveau in de landelijke dartsport en kan deze klachten niet negeren. Hij besluit een bezoek te brengen aan een sportpsycholoog, omdat hij ook last heeft van darteritus, een mentale blokkade waardoor je je pijlen niet meer los kan laten.

Na een korte sessie weet de sportpsycholoog meer dan voldoende over zijn klachten en darteritus. “Ik ging janken als een klein kind”, vertelt Kees. De hele sessie gaat alleen nog maar over zijn moeder, Anny Slokkers-Grimminck. Ze overleed op 14 juli 2011 aan de gevolgen van kanker. “Zij was mijn alles, mijn maatje. Ik zal haar altijd missen.”

Impact

Na haar overleden ging Kees door met het leven. Door met zijn passie in de dartsport. Hij beseft nu dat hij eerder aan de bel had moeten trekken bij familie, vrienden of wie dan ook. Misschien dat hij dan niet in het ziekenhuis belandde. Misschien dat hij dan geen last kreeg van darteritus. Later bleek namelijk dat het overlijden van zijn moeder Anny een hardere impact op hem had dan gedacht.

Bij de sportpsycholoog ging het dan ook in ongeveer 10 sessies over niks anders: rouwen. Eens in de twee weken bezocht Kees de psycholoog om enkel te praten over zijn moeder. Hij moest eerst de kunst van het accepteren leren: erkennen dat Anny er niet meer was en een rouwproces doorstaan. Alleen dan kan Kees door met het leven.

Kees Slokkers in actie, jaren terug. ©Privéfoto

50.000 nabestaanden

Rouwen komt het meest voor na het overlijden van een dierbare. In 2020 overleden bijna 169 duizend mensen in Nederland, een gemiddelde van ruim 3.200 sterfgevallen per week. Uit navraag bij LSV-directeur Klaas-Jan Rodenburg blijkt dat ieder jaar naar schatting meer dan 30.000 nabestaanden om hulp vragen bij rouwverwerking na het overlijden van een dierbare. In 2020 kon dit aantal volgens hem zelfs oplopen tot ruim 50.000 nabestaanden.

Er bestaan echter nog meer verschillende soorten van verlies waaruit een gevoel van rouw kan ontstaan. Dit kan bijvoorbeeld een baan kwijtraken zijn of een liefdesrelatie dat op z’n einde loopt. “Rouwen is de pijn van het verlies voelen en dat een plek geven zodat je verder kunt met leven in plaats van overleven”, vertelt rouw- en verliestherapeut Arnie van Vegchel. Er zijn dus veel meer mensen die hulp nodig hebben bij rouwverwerking dan alleen mensen die iemand verloren hebben door overlijden.

Emoties wegstoppen

Maar hoe weet je nu of je hulp nodig hebt bij het rouwproces? “Bij alle soorten van verlies gaat je lijf of hoofd op een gegeven moment aangeven dat er iets met je is”, vertelt rouw- en verliesdeskundige Germien Grimmelikhuizen. Sinds dit decennium begeleidt zij mensen die op allerlei manieren grip op hun leven zijn kwijtgeraakt.

Als er geen bewustwording van rouwen op gang komt, kan dit lichamelijke uitvalproblemen veroorzaken. “Een cliënt van mij kon bijvoorbeeld steeds moeilijker lopen, omdat ze niet genoeg had gerouwd om de dood van haar moeder. Dit soort problemen gaan niet meer vanzelf weg.” Maar er kunnen ook andere klachten optreden, zoals vergeetachtigheid, slaapgebrek, eetproblemen of darmklachten.

De bewustwording treedt op als de gevoelens loskomen, alleen dan kan een rouwproces aan de pas komen. “Emoties wegstoppen is als een bal onder water houden”, vertelt therapeut Van Vegchel. “Voortdurend die bal onder water proberen te houden, kost een heleboel energie. En dat houd je uiteindelijk niet vol. Op een gegeven moment zal die bal je toch ontglippen en uit het water springen. De emoties komen dan naar boven op een buitenproportionele manier en/of op een ongepast moment. Het is beter om die bal (emoties) langzaam en gecontroleerd los (en toe) te laten.”

“Mijn maatje zat ineens thuis met kanker.”

Kees Slokkers

Mijn maatje

Voor Kees Slokkers begon het rouwproces meer dan een jaar na het overlijden van zijn moeder Anny. Het eerste dieptepunt kwam een jaar voor haar dood in 2010 bij een uitreiking van Stichting Kinderen Kankervrij (KiKa) in Zevenbergen. Dit moet een gezellige dag worden met het hele gezin, maar eindigt met een plotselinge wending waardoor het leven van de familie Slokkers er ineens heel anders uitziet.

Kees voelt zich de hele dag al niet lekker, maar komt toch opdagen bij de uitreiking van KiKa. Hij dacht dat het allemaal mee zou vallen. “Ik had wel een voorgevoel dat er iets slechtst ging gebeuren, maar kon mijn vinger er niet op leggen.” Na een tijdje gaat hij toch maar naar huis om uit te rusten. Niet veel later krijgt hij te horen dat zijn moeder Anny ziek is opgenomen in het ziekenhuis. Oorzaak = Lymfeklierkanker. Nieuws dat inslaat als een bom. “Mijn maatje zat ineens thuis met kanker.”

Reis naar Engeland

Anny wordt met de dag zieker en genezing ligt niet meer voor de hand. Lymfeklierkanker is een van de meest voorkomende kanker, bij 90 tot 95% is de oorzaak onbekend. De meeste mensen overwinnen deze ziekte niet bij uitzaaiing. Voor Anny ziek werd, wilde ze graag naar Engeland en de Britse cultuur proeven. Kees was van plan om met haar naar het Verenigd Koninkrijk te reizen, maar dat ging niet meer door haar gezondheid. En toen kwam de dag waarvan ze wisten dat het eraan zat te komen: 14 juli 2011. De overlijdensdatum van Kees’ moeder, toen nog maar 63 jaar oud.

Na haar overlijden hebben Kees, zijn vader en zussen weleens bij elkaar in tranen gezeten, maar nooit tot in de details gepraat. “Vaak ging het van ‘Hoe gaat het?’. ‘Ja, prima, met jou?’. Maar we hebben nooit echt gerouwd in de eerste periode.” Anny was altijd huisvrouw door haar ziekte en hernia. Na haar dood heeft Kees’ vader de huistaken uitstekend opgepakt, vertelt hij. “Ik ben ontzettend trots op hoe mijn vader is omgegaan met het overlijden van Anny. Eerst deed zij alles, maar nu moest hij koken, schoonmaken en nog veel meer. Ze was een vrouw die de familie bij elkaar hield, maar na haar dood zijn we nog hechter geworden dan ooit. We zijn dus niet uit elkaar gegroeid.”

Verzamelboekjes

Voor Kees betekent het overlijden van zijn moeder Anny ook het einde van een hoog niveau in de dartsport. Begin van deze eeuw gooide hij bij de PDC en trainde met de grote mannen van nu, zoals Michael van Gerwen, Vincent van der Voort en Jelle Klaasen. Ieder weekend was hij weg om toernooien te gooien. Het jaar 2008 werd zijn laatste professionele jaar door de financiële kosten. Hij gooide daarna nog wel landelijk een hoog niveau.

Een jaar na haar overlijden zijn de spullen van Anny in huis nog steeds niet opgeruimd. Kees’ vader heeft alleen de kleding verzameld. Begin 2013 komt zijn vader plots aanzetten met een bijzondere vondst, twee verzamelboekjes speciaal voor Kees. Het blijkt dat zijn moeder sinds 2000 in het geheim de volledige dartscarrière van zijn zoon heeft bijgehouden. Foto’s, krantenartikelen, vliegtickets naar het wereldkampioenschip in Amerika: alles in twee verzamelboeken.

Darteritus

Bij Kees stroomt tranen van blijdschap over de wangen. Zijn ouders hebben maar 3 wedstrijden gekeken van hun zoon en zijn dus helemaal niet zo betrokken, dacht hij. Alleen zijn ene zus wist af van moeders verzamelboekjes. Anny was zelfs nog bezig, want er zitten losse krantenartikelen in die nog niet geplakt waren. De vondst van de verzamelboekjes blijkt volgens hem en zijn psycholoog een gevolg van het langdurig aanhouden van darteritus,

“Darteritus”, probeert Kees uit te leggen, “is een mentale blokkade waardoor je je pijlen niet meer kan loslaten. In iedere sport bestaat zo’n mentale blokkade. Bij voetbal verkrampen je benen als je een penalty wil nemen en bij golf verkrampen je armen als je de bal wil putten. Dit kreeg ik dus met darten. Door de vondst van de verzamelboekjes kwam ik niet zomaar af van darteritus, daar ging een lang traject overheen.”

Sportpsycholoog

De eerste keer dat dit bij hem optrad was bij een ranking van de Nederlandse Dartbond. Hij gooide de beste wedstrijd van zijn leven in de eerste ronde, maar kreeg zijn pijlen niet meer los in de volgende pot. Dit verdween weer snel en was op dat moment een eenmalige situatie.

Bij de tweede keer kwam er wat anders spelen. Het werd zelfs zo erg, dat hij een afspraak maakte bij een sportpsycholoog. Daar is Kees eerst ongeveer 10 sessies bezig geweest met het rouwproces. Na de sessies ging hij zich weer richten op het darten. De grote hapering van zijn darteritus was er al ver uit door het rouwen en hij kon zijn pijlen weer loslaten. Hij hoort van vrienden dat zijn echte gooi van vroeger nooit meer terug is gekomen.

“De opvoeding bepaalt hoe je omgaat met emoties.”

Germien Grimmelikhuizen & Arnie van Vegchel

Rouwproces

Dat het rouwproces van Kees later begon, is helemaal niet zo gek. Het beginpunt van rouwen staat niet altijd vast, aldus rouwdeskundige Grimmelikhuizen. Dit kan direct na het verlies zijn van een dierbare, maar ook tientallen jaren later. “Een patiënt van mij kwam 24 jaar na verlies van haar dierbare bij mij om te rouwen. Het verschilt per persoon.”

Van Vegchel & Grimmelikhuizen hebben daar allebei dezelfde verklaring voor: de opvoeding bepaalt hoe je omgaat met emoties. Beide deskundigen geven ook hetzelfde voorbeeld: “Als er in je gezin van herkomst geen emoties mochten zijn en/of gepaste emoties werden getoond, dan leer je niet hoe je met verlies om moet gaan.”

Protocol

Volgens Grimmelikhuizen moeten mensen die rouwen nooit denken dat ze er alleen voor staan of dat ze zich groot moeten houden. “De maatschappij onderschat het rouwproces van anderen heel snel. Ze zeggen dan bijvoorbeeld ‘na zoveel jaar kun je het toch wel loslaten?’. Ze bedoelen het goed, maar het is niet de goede benadering.”

Het rouwproces heeft namelijk volgens haar en Van Vegchel geen tijdsbestek. Diepte- en hoogtepunten zijn er altijd “De relatie met een overledene dierbare zal je altijd houden, die gaat niet zomaar weg. Daarom is het belangrijk om zicht te krijgen op afleidingen en verbindingen in het leven. Alleen dan kunnen nabestaanden vooruit met het leven, maar bij sommige loopt dat dus niet helemaal goed en die hebben hulp nodig.”

Er is ook geen protocol over hoe je moet rouwen, maar een rouwtherapeut kan volgens Grimmelikhuizen wel helpen. “Een rouwtherapeut helpt met het normaliseren van het rouwproces, dat het niet gek is om te rouwen. Het gevoel van gek worden is zelfs heel normaal, maar rouwen heeft geen regeltjesboek waar je doorheen gaat.” Daar is Van Vegchel het mee eens: “Vooral wanneer je het rouwproces al een tijdje aan het tegenhouden of onderdrukken bent, dan is het belangrijk om alle emoties die daarbij horen langzaam en gecontroleerd toe te laten.”

Het glazen beeldje van Anny ©Privéfoto

Glazen beeldje

Kees heeft het overlijden van zijn moeder nu een plekje gegeven. Hij heeft een speciaal glazen beeldje laten maken met het as van haar moeder erin. Af en toe heeft Kees het nog moeilijk als hij naar het beeldje kijkt. “Ik mis haar altijd, maar het heeft een plek gekregen. Als ik naar de overlijdensdatum kijk op het beeldje, doet dat wel wat met me, Dan denk ik terug aan de tijd van vroeger. Zo’n 1 à 2 keer per jaar laat ik nog wel eens tranen voor haar.”

Dat hij nu zo makkelijk kan praten over zijn moeder, heeft volgens hem alles te maken met het rouwproces. “Ik denk dat je goed hebt gerouwd als je er makkelijk over kunt praten. Dat gaat moeilijk als je niet goed hebt gerouwd.” Volgens Kees heeft de sportpsycholoog het meest geholpen in zijn rouwproces.

Verrassingen

Hij kan dan ook nu met een vrije geest en open blik zijn moeders verzamelboekjes openslaan. En hoe Kees er op terugkijkt? “Godver, ik heb nog best veel bereikt”, vertelt hij bladerend door de verzamelboekjes. Iedere foto of krantenartikel bestudeert hij aandachtig. Nog steeds komt Kees achter verrassingen over zijn moeder. Zo komt de familie Slokkers na het overlijden van Anny erachter dat ze eigenlijk weinig foto’s van haar hebben. “Dan weet je wie er altijd achter de camera stond”, vertelt een lachende Kees.

Speciaal voor Anny heeft Kees in 2013 met zijn hele familie een reis gemaakt naar Engeland. Op deze manier kwam een wens van zijn moeder toch in vervulling. “Het voelde toch een beetje alsof ze er bij was. Vanuit de hemel dan wel.”

Reageer op dit artikel