“Mijn dochter stond in havo-4 te janken omdat ze niet wist wat ze wilde. Ze was toen 15”

Een individualistische maatschappij waarin presteren de norm is? Niet meer voor Johan Wolters (56), getrouwd en vader van drie. Begin 2000 liep hij een burn-out op. “Een wijze les”, stelt hij. Het liet Johan inzien dat het ook anders kan: “Je hoeft niet altijd de beste te zijn.”

Je volgt eerst een studie, zodat je daarna een goede baan kan vinden, om vervolgens een mooi huis te kunnen kopen, zodat je daarna een vette auto kan aanschaffen en dan kan je misschien ook nog een mooie vakantie boeken. Het liefst zo snel mogelijk. Het is hoe Johan de hedendaagse cultuur omschrijft: “Iedereen wil presteren om vervolgens te koop te lopen met die prestaties”, begint hij.

Van oorsprong wilde Johan een eigen supermarkt beginnen, maar de weg naar zijn droom werd abrupt verstoord. “Ik had te veel hooi op m’n vork genomen, waardoor ik met een gigantische burn-out ben uitgevallen.” Hij zag te laat in dat het niet meer ging. “Er was een hoge prestatiedrang: ik wilde een supermarkt dus die moest er komen.” Het ging uiteindelijk ten koste van Johan zelf en die supermarkt kwam er ook niet meer van.

Dat moet wel heftig zijn geweest.
“Zeker, maar het was ook leerzaam. Ik leerde dat het huidige systeem waar we in zitten me kapot maakte. En ik maak mezelf kapot omdat ik toegeef aan dat systeem.”

Wat doet dat systeem dan?
“Ik zie het als mensen die steeds rennen naar een punt van perfectie. Is dat punt bereikt? Dan ren je door naar het volgende punt. Het moet allemaal snel en het moet allemaal perfect. Dat oefent veel druk uit.”

Een hardnekkige mentaliteit, eentje die volgens Johan al jaren meegaat. “De vroegere generatie, met die ‘hard werken, niet zeuren’ mentaliteit. Zij bouwden het land op, dus in die tijd had je zo’n mentaliteit nodig maar de tijden zijn anders. Johan herkent dit ook in zijn eigen opvoeding: “’Koester je baan, want zonder werk heb je niks’ was de gedachte.”

Maar die mentaliteit klopt dus niet meer?
“Tegenwoordig is er van alles mogelijk. Kijk naar de ICT, iedereen kan zich gemakkelijk laten omscholen. Er is internet waarop je alles kan vinden. Wil ik weten hoe iets werkt? Kijk ik toch even een tutorial op YouTube.”

Later: “Als je wat wil dan kan dat. Je moet wel moeite doen, maar je hoeft niet altijd de beste te zijn. Het gaat vooral om doen wat jij wil. En ja, soms loop je vast. Dan moet je zien van ‘hey ik loop vast’ en iets anders gaan doen.”

Na succesvol herstel van een burn-out gaat Johan weer aan de slag. Hij kiest een tak van de supermarkt die hem ligt: personeelszaken. Maar, hij pakt het wel anders aan: dit keer geen supermarkt. Hij gaat aan de slag bij een zorginstelling in Rotterdam.

Dat is wel een gekke sprong, van supermarkt naar een zorginstelling.
“Ik houd me bezig met de logistiek van een bedrijf. Daarin zijn een supermarkt en een zorginstelling eigenlijk hetzelfde: mensen moet hun werk leveren en dat moeten ze zo goed mogelijk doen.”

Hoe maak je dat dan zo goed mogelijk?
Dat ligt aan de situatie. Je moet het gewoon goed regelen. Stel, een hulpverlener in een zorginstelling moet ineens behandelen in een andere kamer. De inrichting van die kamer is net even anders, waardoor de hulpverlener moet zoeken. Het zou veel slimmer zijn om alles hetzelfde in te richten, zodat de hulpverlener zich daar niet meer druk om hoeft te maken. Het gaat erom dat de hulpverlener zich volledig kan focussen op het échte werk in plaats van afgeleid zijn door bijzaken.”

Lachend: “Ik werk echt in het proces en ik vind het leuk om daar af en toe in te stoken.”

Zie je je eigen agenda ook als een proces?
“Het is wel een vaardigheid die ik in mijn eigen leven toepas ja. Ik stel mezelf regelmaat de vraag waarom ik iets doe. Een beetje ter zelfbescherming.”

Die waarom is ook zo belangrijk. Er moet een waarom zijn vanuit jezelf en niet eentje die je is opgelegd vanuit de maatschappij. Tuurlijk moet je sommige dingen, maar daarbuiten is genoeg ruimte om tot iets nieuws te komen. Dat probeer ik ook actief aan mijn kinderen door te geven.”

En lukt dat?
“Als ouder heb je een verantwoordelijkheid om jouw kinderen zo goed mogelijk op de wereld te zetten. Helemaal niet dat ze van alles moeten, maar je wil ze weerbaar maken voor alles wat op hun afkomt. Mijn dochter stond in havo-4 te janken omdat ze niet wist wat ze wilde. Ze was toen 15. Alsof ze geen toekomst meer had.”

Johan vindt het belangrijk om als ouder druk weg te halen, ter compensatie van de hoge druk vanuit de maatschappij. “Schijndruk. Ik heb mijn kinderen opgevoed met het idee van ‘als je het niet weet, het maakt niet uit.’ Dan kijken we er rustig naar, we denken er over na en dan komt er vanzelf een antwoord.” Johans’ oudste zoon gaat bijna afstuderen. “Ik zet daar totaal geen druk achter. Hij moet tot z’n zeventigste werken. Neem vooral de tijd en kijk nog eens rond.”

Om een tweede burn-out te voorkomen creëerde Johan zijn eigen systeempjes in het vastgeroeste systeem. De prestatiedrang beviel hem niet, dus hij paste het aan. Een supermarkt in z’n geheel runnen ging niet, dus hij maakte een klein onderdeel eigen. Zelfs het Christendom kreeg een nieuwe invulling.

Je bent gelovig opgevoed?
“Ja, katholiek. Het geloof van na de kerk voetbal kijken in de kroeg. Ik geloof dat God bestaat, sterker nog ik wéét dat God bestaat, maar ik ga niet meer naar de kerk.”

“Vroeger wel, maar tegenwoordig zie ik een kerk meer als een soort vereniging met allemaal mensen die elkaar overnemen. Soms klopte iets niet in de Bijbel, maar dat was dan toch wel zo.”

Een aantal jaar geleden startte Johan samen met zijn vrouw met Bijbelstudies. “Daar gingen we vers voor vers na wat er nou echt in de Bijbel stond. Dat was een waardevolle periode voor mij. Via mijn overtuiging leerde ik dat je goed voelen een besluit is. Ik koos voor God, zodat ik me goed kon gaan voelen.”

En dat is gelukt?
“Ja, dankzij het kritisch bestuderen van de Bijbel heb ik veel levenslessen verzameld. Die heb ik verzameld in een soort trukendoos. Maar daar zitten ook wat trucjes dankzij mijn werkervaring en de wijze les van mijn burn-out.”

Wat is die les?
“Ik zie het leven als een reis. Er zijn pieken en dalen. Met die tegenslagen leer je wel weer omgaan en er ligt hoe dan ook iets moois voor je. Ik besloot me goed te gaan voelen. En dan hoef je niet meer te ontkennen als je vastloopt, dat maakt namelijk niks uit.”

Reageer op dit artikel