Oekraïense dieren en dierenliefhebbers ook gevangenen van oorlog

Sinds de Russische inval op Oekraïne zijn er ondertussen meer dan drie miljoen inwoners het land ontvlucht. Zij hebben vrijwel alles achter moeten laten. Zo ook hun huisdieren. De asielen zitten op dit moment overvol, zwerfdieren lopen in paniek over straat en dierentuinen zitten met een dilemma.

De inval is precies twee weken geleden. De Oekraïense Julia Vrillaud controleert om de paar minuten haar telefoon om te zien of er een bericht is van haar familie. Haar moeder heeft twee dagen geleden het land kunnen verlaten en verblijft nu in Julia’s woning in Frankrijk. Andere familieleden zijn voor zover Julia weet nog onderweg. Ze hoopt dat ook zij veilig kunnen ontkomen aan het geweld dat zich in haar geboorteland afspeelt.

Het is een drukke dag vandaag. Verschillende mensen lopen het huis in en uit en haar zes katten bekijken verwonderd wat er om hen heen gebeurt. Julia is 39 jaar en woont sinds 2014 in Frankrijk, aangezien haar man hier vandaan komt. In hun woning zorgt Julia voor de dieren die ze uit Oekraïne heeft meegenomen. Ondanks dat deze katten hier al jaren verblijven, lijken er vandaag aanpassingen te worden gedaan om het huis nog diervriendelijker te maken. Allerlei spullen, zoals speeltjes, manden en voedsel worden naar binnen gedragen en krijgen een plekje in huis. Er zullen later deze week namelijk nog zes katten bij komen. Julia’s familie neemt ze mee uit het oorlogsgebied om ze hier een veilig thuis te geven.

Gostomel Shelter

Julia heeft altijd al een liefde voor dieren gehad en vindt het daarom ook belangrijk om zich in te zetten voor hun veiligheid en gezondheid. Dat ze straks twaalf katten in huis zal hebben, beschouwt ze daarom ook zeker niet als een probleem. Ze ziet het als een plicht om de dieren een veilig thuis te bieden. Dit deed ze ook al toen ze nog in Oekraïne woonde. Daar was ze namelijk vrijwilliger voor het dierenasiel Gostomel Shelter in Kiev. Julia heeft het namelijk altijd al als een roeping gezien om voor de dieren te zorgen en hen een veilig thuis te geven. In haar geboorteland werd ze vaak geconfronteerd met de zwerfdieren die hier over straat liepen. Het brak haar hart om te zien dat zoveel dieren een veilige basis misten, waardoor ze er geen moment over twijfelde om zich bij Gostomel Shelter aan te sluiten.

Het asiel is in 2000 opgericht en geplaatst op de plek waar eerst een verwaarloosde stal stond. Hier worden sinds die tijd zwerfdieren opgevangen en verzorgd, zodat ze later terug kunnen keren naar een adoptiegezin. Julia verzorgde hier jarenlang gemiddeld zevenhonderd honden en katten en beschermde hen samen met andere vrijwilligers tegen het gevaar op straat. Hoewel de oude gebouwen van het asiel ook toen al aan reparatie toe waren, leefden de dieren er veilig en werden ze met veel liefde verzorgd.

Vanaf het moment dat Julia in Frankrijk woont, is het vanzelfsprekend niet meer mogelijk om fysiek in het asiel te werken, maar dat heeft haar nooit weerhouden om haar hulp op andere manieren in te zetten. Ze heeft gedurende de jaren contact gehouden met de vrijwilligers en ook nu, tijdens de oorlog, denkt ze er niet aan om het asiel in de steek te laten. Sinds de dag van de inval staat ze daarom in nauw contact met het asiel om op de hoogte te blijven van de situatie.

Het is de laatste dagen echter lastig om contact te krijgen met het asiel. Eens in de zoveel tijd krijgt ze een berichtje. Ondertussen weet Julia daarom dat het moeizame contact komt, doordat er een bom op het asiel is gevallen. Hierbij is er veel materiele schade aangericht en werkt de elektriciteit vrijwel niet. De waterpomp, die op stroom werkt, geeft hierdoor ook geen water meer en aangezien het terrein bezet wordt door tanks, is het voor omstanders moeilijk om bij het asiel te komen. Het leveren van voedsel gebeurt hierdoor vrijwel niet, waardoor de dieren nog maar voor een week te eten hebben. 

Julia weet dat de mensen in Oekraïne normaal gesproken erg georganiseerd zijn en alles zo goed mogelijk proberen te regelen. Dit geldt ook voor de vrijwilligers van Gostomel Shelter. Het probleem is alleen dat vrijwel alle asielen in Oekraïne privaat zijn. Ze zijn opgericht door individuele initiatiefnemers, waardoor er geen overkoepelende organisatie steun biedt. Zij moeten er dus zelf voor zorgen dat er genoeg spullen aanwezig zijn, ook in deze tijd, maar aangezien ze bijna niet te bereiken zijn, komt er vrijwel niets binnen en moeten de vrijwilligers het doen met wat ze hebben. 

Updates via sociale media

Op Facebook heeft Gostomel Shelter een bericht geplaatst. Er is een dag eerder een militair het asiel binnengekomen met de vraag naar een telefoon die hij zou kunnen gebruiken. De 78-jarige eigenaresse van Gostomel Shelter was op dat moment alleen in het asiel en hielp de man vooruit. Het noodlot sloeg echter vlak daarna toe, toen de man begon met bellen. Een hond blafte, wat de militair klaarblijkelijk stoorde. Hij heeft de hond voor de ogen van de eigenaresse doodgeschoten. Doordat er die dag vrijwel geen bereik was in het asiel, heeft Julia geen contact kunnen krijgen met de vrijwilligers. Toen ze vandaag zag dat er een nieuw bericht was geplaatst, had ze meteen de hoop dat het een positieve update zou zijn met het bericht dat iedereen veilig is, maar helaas werd het haar al snel duidelijk dat de situatie steeds erger wordt. Verslagen en met de handen in haar bruine haren peinst ze over de situatie.

Het wordt klaarblijkelijk steeds gevaarlijker om in de asielen te blijven. Niet alleen Gostomel Shelter, maar ook andere asielen en organisaties geven via sociale media updates over de stand van zaken om volgers op de hoogte te houden van alles wat er zich in Oekraïne afspeelt. Zo ziet Julia dat vele asielen in het land vragen om een green corridor; een route die gebruikt kan worden om de nodige spullen naar de asielen te brengen, zonder dat men gevaar loopt. Het is op dit moment namelijk voor niemand veilig om in de buurt te komen. Dat wordt maar al te duidelijk als er een facebookbericht op de pagina van dierenrechtenorganisatie UAnimals verschijnt, waarin wordt vermeld dat er tijdens een poging om voedsel naar een asiel te brengen vier vrijwilligers zijn omgekomen. Julia bekijkt de foto die is bijgevoegd. Vier lachende mensen bij een auto. Het maakt het bericht nog zwaarder. Hierop waren zij nog vastberaden om de asielen te gaan helpen, maar daar zijn ze nooit meer veilig van teruggekomen.

Sirius Shelter

Ook bij dierenasiel Sirius in Kiev worden de gevolgen van de oorlog steeds zichtbaarder. Eigenaresse Oleksandra Mezinova richtte het asiel in 2000 op en sindsdien is Sirius uitgegroeid tot het grootste asiel van Oekraïne. Op dit moment verblijven er meer dan 3300 honden en katten.

Een woordvoerder van het asiel geeft aan dat Sirius al vanaf het begin van de oorlog bezet is door Russische troepen. Hierdoor is het sindsdien onmogelijk om voedsel en medicijnen voor zowel de dieren als de werknemers naar het asiel te brengen. Daarnaast is er, net zoals bij Gostomel Shelter, geen elektriciteit wat het onderhouden van contact lastig maakt. Alle bewoners in de omgeving, 3165 honden en 218 katten uit het asiel zijn hierdoor gevangenen van de oorlog geworden. Doordat het asiel nu zo vol zit, is het voor de medewerkers niet mogelijk om nog meer zwerfdieren aan te nemen en ook het verzorgen van de aanwezige dieren wordt steeds moeilijker. Volgens de woordvoerder strekt de voedingsvoorraad tot 21 maart.

Het asiel probeert aan de hand van brieven en mails aan verschillende dierenbeschermingsorganisaties aandacht te vragen voor het probleem en oplossingen te zoeken voor het gebrek aan voorraad. Tegelijkertijd wordt er continu op de dieren gelet, maar volgens de woordvoerder is het eigenlijk niet veilig om in het asiel te blijven, aangezien het onvoorspelbaar is welke stappen de bezetters verder gaan nemen.

Moeilijke keuzes

De medewerkers van de asielen zitten dus met een dilemma, maar zij zijn niet de enige. Ook de andere inwoners van Oekraïne moeten lastige knopen doorhakken. Doordat de asielen overvol zitten en niet te bereiken zijn, kunnen hun huisdieren niet bij een opvang terecht. Is het dan beter om ze mee te nemen? Kunnen ze op straat veilig achtergelaten worden? Of is het toch beter om samen met de dieren in het land te blijven? De vluchtende Oekraïners verschillen hierin van mening.

De werknemers van de asielen zijn dus een voorbeeld van mensen die in Oekraïne blijven. Zij kunnen het niet over hun hart verkrijgen alles achter te laten, maar lopen hiermee wel een groot risico.

Daarnaast zijn er ook huisdiereigenaren die thuis blijven. Julia heeft bijvoorbeeld contact met Irina, wiens achternaam bekend is bij de redactie. De katten die Julia eerder al meenam naar Frankrijk, zijn via Irina bij haar gekomen. Zij heeft zelf ook twintig katten, waardoor het voor haar onmogelijk is om ze allemaal mee te nemen. Hierom heeft zij ervoor gekozen om in het land te blijven. Ze zit nu samen met haar dieren in haar appartement en denkt er niet aan om weg te gaan of überhaupt de veilige haven voor haar katten te verlaten en in een schuilkelder te verblijven.

Maar er zijn ook veel mensen die door het gevaar besluiten om te vluchten en hun dieren mee te nemen. Wanneer Julia samen met haar moeder bespreekt wat zij gedurende het vluchten heeft meegemaakt, raakt haar moeder van slag. Zij heeft met haar eigen ogen kunnen zien hoe vastberaden mensen zijn om hun dieren mee te nemen. Ze dragen hun honden kilometers lang over hun schouder of verschuilen hun katten en konijnen in hun tas.

Tijdens het vertrek was Julia’s moeder genoodzaakt om onderweg in een schuilkelder te verblijven. Hier leefden mens en dier in angst bij elkaar. Ze is er nog steeds van onder de indruk dat al deze dieren een bepaalde kalmte uitstraalden. Ze maakten geen geluid en wachtten samen met hun baasjes af wat er ging komen. Alsof ze het aanvoelden dat ze vooral geen paniek moesten veroorzaken. 

Naomi Nolte is persvoorlichter van het Rode Kruis en deed verslag vanuit een opvangcentrum in Polen waar dagelijks vluchtende Oekraïners binnenkomen. Zij bevestigt in een artikel dat er inderdaad veel dieren mee zijn genomen. Dit is bijvoorbeeld goed te zien in een opvangcentrum in Korczowa: “Een paarhonderd mensen slapen er in een sporthal, zij aan zij op veldbedjes. Overal zijn moeders met kinderen, katten en cavia’s.”

In principe is het mogelijk om huisdieren in deze situatie mee te nemen over de grens. Er is in ieder geval in EU-verband afgesproken dat andere landen flexibel om zullen gaan met de regels rondom het meenemen van huisdieren. Normaal gesproken is het noodzakelijk om een procedure te doorlopen, voordat een dier mee mag naar een ander land. Bepaalde regels, zoals het hebben van een paspoort, het krijgen van inentingen en het dragen van een chip zijn hierbij van toepassing. In deze situatie is het voor huisdiereigenaren in Oekraïne echter niet mogelijk om in zo’n korte tijd aan deze regels te voldoen. Hierom wordt er nu een uitzondering gemaakt en mogen de dieren meegenomen worden wanneer zij enkel kort worden aangemeld in het land van aankomt. Hierbij geldt wel het advies om de dieren direct bij een arts na te laten kijken op ziektes, zoals hondsdolheid.

Om de regels hoeft men zich dus eigenlijk geen zorgen te maken, maar toch blijkt het meenemen van de dieren lastig. Wanneer ze op straat komen, kan het zo zijn dat de dieren in paniek raken, waardoor ze wegrennen en kwijtraken. Andere dieren zijn simpelweg te groot, te oud of te langzaam om mee te nemen. Vandaar dat er toch ook veel gekozen wordt voor het achterlaten van de dieren, met de hoop dat ze door hulp worden opgevangen.

Alle dieren de dupe

Oekraïne heeft al langer te maken met een groot aantal zwerfdieren. Zo werd er begin vorig jaar een schatting gemaakt van het aantal zwerfhonden wat op dat moment tussen de 50.000 en 100.000 zou liggen. Daar zijn er nu alleen nog maar meer bij gekomen. Of dit nou is, doordat ze bewust zijn achtergelaten, tijdens het vluchten zijn kwijtgeraakt of zelf al een schuilplek hadden gezocht, waardoor eigenaren ze niet meer terug konden vinden voordat ze vertrokken, er zijn dieren achtergebleven. Zij leven nu op straat, verblijven in hun ouderlijk huis of schuilen op andere plekken, aangezien asielen niet meer in staat zijn om ze op te vangen.

En ook in dierentuinen wordt de invloed van de oorlog gevoeld. Kharkiv Zoo in Charkov is hier een voorbeeld van. Dag en nacht verblijven de verzorgers hier om er zeker van te zijn dat ze meteen kunnen handelen wanneer er een noodsituatie, zoals een bominslag op de dierenverblijven, optreedt. Er hebben namelijk al verschillende bombardementen plaatsgevonden.

Naast dit gevaar is ook hier het gebrek aan voorraad een probleem. Er worden geen nieuwe spullen geleverd, dus het personeel moet het doen met het voedsel dat er is. Dit is voor dieren die kunnen leven op brood nog niet zo erg, maar dieren met een specifieker dieet, zoals pinguïns die alleen vis eten, nadert het einde van hun maaltijden. Hierdoor ontstaan er lastige dilemma’s. Bij Kharkiv Zoo moet bijvoorbeeld nagedacht worden over wanneer het tijd is om de dieren af te maken, blijkt uit een artikel van de Gelderlander. Het dierenwelzijn en de veiligheidsoverwegingen wegen hier zwaar tegen elkaar op. Wachten ze tot de dieren overlijden aan honger of laten de verzorgers ze leven met het risico dat leeuwen, tijgers, beren en olifanten bij een volgende aanval ontsnappen en los door de stad gaan lopen? Dat zijn hele lastige keuzes.

De hulp van Julia

Doordat Julia niet fysiek aanwezig kan zijn in haar geboorteland, voelt ze zich machteloos. Het liefst zou ze alle hulp van de wereld aan de mensen en dieren in het oorlogsgebied geven, maar ze weet dat ze alleen vanuit Frankrijk iets kan doen. Vandaar dat ze naast het opvangen van katten zich ook op een andere manier inzet. Op haar bankrekening is te zien hoe verschillende donaties binnenkomen. Julia heeft namelijk een PayPal aangemaakt, zodat ze geld kan inzamelen voor Gostomel Shelter. Hiermee kunnen de vrijwilligers die daar nog zijn voedsel, water en materialen aanschaffen. Via de website van het asiel en via sociale media laat Julia weten dat mensen bij haar kunnen doneren. Hiermee heeft ze tot nu toe al meer dan drieduizend euro vanuit de hele wereld opgehaald.

Het kost echter wat extra inspanning om het geld daadwerkelijk bij het asiel te krijgen. Julia heeft ondertussen al meerdere waarschuwingen van de bank gekregen. Aangezien zij geen goed doel of organisatie is, heeft ze geen rechten om een groot bedrag over te maken. Grote transacties worden daarom niet goedgekeurd. Hierdoor is Julia genoodzaakt om de donaties in kleine bedragen over te maken naar Oekraïne.

Iedereen zet zich in

Doordat Julia de situatie in Oekraïne sinds het begin van de oorlog al nauwlettend in de gaten houdt, weet ze dat de inval op de eerste dag een enorme schok voor de inwoners is geweest, maar op de tweede dag werden er al verschillende Facebookgroepen aangemaakt, waarmee vrijwilligers acties opzetten om zoveel mogelijk hulp te bieden aan zowel de zwerfdieren als dierentuinen en asielen. Zo is er bijvoorbeeld een groep opgericht genaamd ‘Patrols of the Kiev Zoo’, waarin meldingen worden gedaan van dieren die in woningen zijn achtergelaten. Vrijwilligers gaan hier dan langs om gaten in de muren te maken, zodat de dieren niet opgesloten zitten. Zo kunnen ze naar buiten om te eten en drinken wanneer ze dat willen, maar tegelijkertijd blijft het ook mogelijk om terug te keren naar hun vertrouwelijke huis om hier te schuilen.

Er worden ook zoveel mogelijk dieren overgebracht naar aangrenzende landen door mensen die ze vrijwillig meenemen om daar een adoptiegezin te zoeken. Daarnaast zijn er ook organisaties die volledige asielen en dierentuinen evacueren. Wild Animal Shelter is bijvoorbeeld al in staat geweest twee tijgers, twee leeuwen, zes vossen, zes katten, twee honden en drie wasberen naar Polen te vervoeren.

Iedereen doet wat mogelijk is voor zowel de mensen als dieren. Scholen en ziekenhuizen zijn gebombardeerd en daar is veel ondersteuning voor, maar tegelijkertijd vergeten inwoners de dieren ook niet. Dit komt doordat mensen er zich bewust van zijn dat ze vaak twee vliegen in een klap slaan als ze de dieren helpen. Zo vertelt Shannon Walajtys van dierenbeschermingsorganisatie International Fund for Animal Welfare in een updatebericht: “Dieren zijn vaak de vergeten slachtoffers van conflicten en oorlog. Veel dierenasiels, opvangcentra en individuele verzorgers weigeren te evacueren en hun dieren achter te laten. Dit brengt ze allemaal in direct gevaar. Het is onze taak om in tijden als deze onze aandacht op de dieren te richten, omdat we weten dat we door de dieren te helpen ook de mensen helpen.”

De organisaties in Oekraïne die zich hard maken voor dierenbeschermingsbeweging waren al erg ontwikkeld voor de oorlog. De Oekraïense wet voor het beschermen van dieren tegen wreedheid werd bijvoorbeeld al in 2006 ingevoerd. Deze wet beschermt zowel huisdieren als dieren in dierentuinen en in de landbouw. Verschillende organisaties zetten zich hier al jaren voor in en zij zijn nu alleen nog maar actiever geworden. Julia ziet hierin een bepaalde ontwikkeling. Zij merkt dat organisaties die zich normaal gesproken bezighouden met de rechten van dieren, nu helpen met het transporteren.

UAnimals is een voorbeeld van een dierenrechtenorganisatie die zich nu op verschillende fronten inzet. Zo worden er op hun Facebookpagina continu updates gegeven over alles wat er in Oekraïne gebeurt met betrekking tot de dieren. Zo wordt er bijvoorbeeld verteld voor wat voor diensten mensen het beste bij een bepaalde organisatie terecht kunnen, hoe het met de asielen gaat en welke hulp er nodig is en wordt gegeven.

Hulp van buitenaf

Doordat er zoveel aandacht aan dit onderwerp besteed wordt, raken andere landen ook steeds meer op de hoogte van de omstandigheden. Zo zijn er in Polen al verschillende groepen opgericht die eten voor de geblokkeerde asielen verzamelen en deze naar de grens brengen. Zij hebben zelfs contact met mensen uit andere landen die hun verzamelde spullen naar Polen kunnen brengen, zodat ze vanuit daar naar de juiste instanties worden gebracht. In Nederland doen mensen dit ook. Zo heeft de organisatie Bikers for Animals uit Groningen bijvoorbeeld al elf busjes vol goederen naar Polen gereden, waar er nu verder gekeken wordt welke asielen iets nodig hebben en hoe zij dit het beste kunnen krijgen.

Daarnaast zijn er ook een hoop mensen die bij asielen aan hebben gegeven een dier te willen adopteren of een familie met huisdieren in huis te willen nemen. Zo krijgen de dieren een kans om het land te verlaten en krijgen de vrijwilligers van de asielen meer ademruimte om voor de blijvende dieren te zorgen of zwerfdieren op te vangen.  

Huidige situatie

Toch is de situatie nog verreweg van opgelost. Het is ondertussen anderhalve week later en Julia heeft opnieuw een update vanuit Gostomel Shelter gekregen. Het asiel heeft nog steeds geen green corridor, waardoor het voedsel, water en de medicijnen steeds meer opraken en het niet mogelijk is om dieren te evacueren. Er worden nu handtekeningen verzameld om nog meer aandacht te creëren voor de behoefte aan een veilige bereikbaarheid, maar tot nu toe heeft dit helaas nog geen effect gehad.

Gelukkig blijft men zich inzetten om het asiel en de vrijwilligers vooruit te helpen. Buurtgenoten brengen waar mogelijk voedsel langs en ook UAnimals heeft ondertussen een voorraad aan water en voeding voor zowel de dieren als mensen verzameld. Op dit moment blijft het asiel het dus doen met de spullen die ze wel krijgen met de hoop dat er snel een green corridor geopend zal worden.

Ook asiel Sirius heeft nog steeds geen green corridor. Dit maakt het vrijwel onmogelijk om in de buurt te komen en ondanks dat er veel donaties worden gedaan, is het voedsel ondertussen vrijwel helemaal op. Op dit moment worden er nog steeds continu verzoeken gedaan voor een corridor, terwijl Sirius tegelijkertijd ook in contact blijft met organisaties die meedenken over het eventueel evacueren van de dieren.

Hoop

Julia bekijkt de katten die zorgeloos door haar huis wandelen en zich vermaken met de spullen die ze voor hen geregeld heeft. Ze zijn veilig. Julia heeft ze een huis gegeven. Ze kan zich niet voorstellen hoe het met ze was afgelopen als ze in Oekraïne waren achtergebleven en hecht nu zelfs nog meer waarde aan haar dieren en de veiligheid die zij hebben. Ze hoopt daarom ook dat alle andere dieren en de mensen in Oekraïne snel die veiligheid terug zullen krijgen en tot die tijd blijft ze zich inzetten om deze tijd zo dragelijk mogelijk te maken.

Reageer op dit artikel