“Slaapmedicatie leek dé oplossing, maar het verpestte mijn leven”

Bij een verslaving denken de meeste mensen aan te veel wijn drinken of heroïne spuiten, niet aan een slaappil innemen met een glas water. Toch is verslaving aan slaapmedicatie minstens zo gevaarlijk. De nadelen zijn groot en je komt er net zo moeilijk vanaf als van roken.  

Emma had net als veel andere Nederlanders last van slapeloosheid. “Toen ik twintig was zat ik niet lekker in mijn vel. Ik ben perfectionistisch. In het eerste jaar van mijn opleiding werd dat een probleem. Ik was bang dat ik mijn propedeuse niet zou halen. Ik studeerde vaak tot midden in de nacht door. Als ik dan om twee uur ’s nachts eindelijk besloot om te gaan slapen, lukte dat niet eens.” 

Het slaapgebrek van Emma werd steeds lastiger. “Overdag was ik heel moe. Als de wekker om acht uur ‘s ochtends afging, had ik pas twee uur geslapen. Vaak bleef ik dan op bed liggen en kwam ik te laat voor het college. Mijn resultaten gingen achteruit. Ik haalde de ene onvoldoende na de andere. Mijn mentor waarschuwde dat ik geen positief studieadvies zou krijgen als ik zo doorging. Een vast ritme, warme melk, melatonine en zelfs therapie: niets hielp. Ik maakte een afspraak bij de huisarts. Ik heb zelf om zolpidem gevraagd. Zij schreef gelijk een recept voor. Dat ging heel makkelijk, na vijf minuten stond ik weer buiten met dertig slaappillen.”

De slaapmedicatie werkt goed. “Als ik zolpidem innam viel ik na een half uurtje in slaap en werd ik pas de volgende ochtend wakker. Dat was heerlijk. De huisarts adviseerde het niet vaker dan eens in de vier dagen te gebruiken, maar al snel deed ik het elke dag. Ik had meer energie en voelde me fitter. Als ik verdrietig was of me zorgen maakte over school, kon ik dat gevoel gelijk ‘uitschakelen’. Wat dat betreft is zolpidem heel verraderlijk. Ik was mezelf aan het verdoven.”


Emma vroeg iedere maand om een herhaalrecept. “De huisarts keek wel eens vertwijfeld op. Toch deed ze er nooit heel moeilijk over. Slaappillen worden gezien als minder gevaarlijk dan andere kalmeringsmiddelen zoals diazepam. Na een tijdje hoefde ik zelfs niet meer langs te komen. Ik belde gewoon de assistente op en kon de volgende dag mijn recept ophalen bij de apotheek.”

Gevaarlijk
Zolpidem behoort tot de groep geneesmiddelen die bij slapeloosheid worden gebruikt. Dit zijn de zogenaamde Z-slaapmiddelen: zolpidem en zopiclon. Het zijn geen benzodiazepinen, maar ze werken ongeveer hetzelfde. Het richt zich op de receptorcellen in de hersenen die reageren op een specifiek neurotransmitter genaamd GABA. Dit heeft invloed op de slaapcyclus, emoties en staat van bewustzijn.  

Zolpidem was oorspronkelijk ontwikkeld om minder verslavend te zijn dan middelen als diazepam en lorazepam. Deze werden in de jaren tachtig veel voorgeschreven aan patiënten met slaapproblemen en angststoornissen. Later bleek dat deze middelen een relatief hoog risico op misbruik hadden. Een groot deel van de gebruikers bouwde een verslaving op. Huisartsen zien zolpidem als een relatief veilig middel. Dat komt doordat het minder gevaarlijk is dan de voorgaande generatie slaapmiddelen, de barbituraten. Als iemand daar een te hoge dosering nam, kon die eraan overlijden. Een hoge dosering van zolpidem is in principe niet levensbedreigend, tenzij het gecombineerd wordt met andere middelen. 

Hoogleraar en onderzoeker Daniel Kripke doet al meer dan veertig jaar onderzoek naar slaapmedicatie. Hij vindt zolpidem net zo gevaarlijk als roken. “Dat zolpidem niet verslavend zou zijn is een misverstand. Ik kom jonge en oude mensen tegen die verslaafd zijn. Zij slikken vaak al maanden of jaren deze medicatie. Vaak is er sprake van een onderliggend probleem, daarvoor moet iemand met een psycholoog praten. Een slaappil lost dat niet op.” 

Sterftekans
Daniel Kripke publiceerde samen met zijn collega Robert Langer in 2012 een onderzoek over de gezondheidsrisico’s van zolpidem en benzodiazepinen. Ze spitten de patiëntdossiers door van ruim 10 duizend slaappilgebruikers en zochten daar 20 duizend vergelijkbare mannen en vrouwen bij die geen slaappillen namen. Na vier jaar keken de onderzoekers naar de sterfte in beide groepen. In de groep die geen slaappillen nam, was 1 op de 100 mensen na twee en een half jaar overleden. In de groep die dit wel deed, gemiddeld 5 op de 100.  
 
Marcel Bouvy is hoogleraar Farmaceutische wetenschappen. “Het onderzoek van Daniel Kripke is verontrustend, maar bij dit soort studies weet je nooit zeker of je alle verschillen hebt weggewerkt. Mensen die langdurig slaappillen gebruiken doen dat natuurlijk niet voor niets. Ze hebben vaak een onderliggende ziekte of maken ook meer gebruik van alcohol en tabak. Het is dus maar de vraag of zolpidem daadwerkelijk de oorzaak is van kanker. Dat wil niet zeggen dat zolpidem veilig is. Het kan van pas komen in een crisissituatie, als iemand veel stress heeft of iets naars heeft meegemaakt. Dan werkt het kalmerend, maar bij langdurig gebruik treedt er snel gewenning op. Het is altijd beter om het gebruik van zolpidem af te bouwen, maar dat kan heel moeilijk zijn. Iemand heeft echt doorzettingsvermogen nodig.” 

Hoe vaak wordt zolpidem voorgeschreven?
Dat is lastig te zeggen. Volgens cijfers van de GIPdatabank gebruiken in 2019 29.847 mensen zolpidem. In 2008 waren dat er 101.191. Deze cijfers zijn vertekend omdat zolpidem sinds 2010 niet meer vergoed wordt door de zorgverzekering. Mensen die zelf betalen worden niet meegenomen in recente cijfers. Hoogeraar Marcel Bouvy denkt het gebruik de afgelopen jaren wel iets gedaald is, maar verreweg de meeste gebruikers betalen zelf.

Verslaafd
Emma raakte verslaafd aan zolpidem. “In het begin had ik dat niet door. Ik ben niet iemand die snel verslaafd is. Ik drink bijna geen alcohol en gebruik geen drugs. Dit waren medicijnen die werden voorgeschreven door de huisarts. Dat kan nooit heel gevaarlijk zijn, dacht ik. Toch ging het snel bergafwaarts. Mijn familie en vrienden hadden dat niet door. Ik was fysiek aanwezig, maar mijn gevoel was verdoofd. Ik ging gewoon naar school en sprak met vrienden af. Als je een heroïneverslaafde langs de weg ziet liggen, dan weet je dat het fout zit. Aan mij zag je niet zoveel. Ik deed alles wat ik normaal ook deed.” 

Het lukte niet om te stoppen. “Ik heb mezelf zo vaak voorgenomen dat ik geen herhaalrecept meer zou halen. Dat ik dit keer echt zou stoppen. Het ging elke keer weer fout. Als je verslaafd bent dan denk je niet meer na over wat het beste is voor je gezondheid, je denkt alleen maar aan datgene waar je verslaafd aan bent. Ik dacht dat ik slaappillen nodig had om te overleven.”

Geheugenverlies 
Zolpidem kan heftige bijwerkingen veroorzaken zoals geheugenverlies, hallucinaties, angst en een afvlakking van emoties. Gebruikers kunnen veranderen in wat bekend staat als ‘Ambien zombies’. Ze herinneren niet dat ze hebben gegeten, ergens heen zijn gereden of zelfs seks hebben gehad. Dit is zeldzaam, maar het gebeurt wel. Daniel Kripke maakt zich hier zorgen om. “Het lijkt misschien grappig, maar dat is het niet. Zolpidem schakelt tijdelijk bepaalde hersencellen uit, dat kan dit gedrag veroorzaken. Als iemand onder invloed van zolpidem in de auto stapt, brengt hij anderen in gevaar. In de Verenigde Staten is zelfs een geval bekend van iemand die op deze manier een ongeluk heeft veroorzaakt.”  

Emma is zelf ook wel eens een ‘Ambien zombie’ geweest. “Als ik zolpidem slik moet ik gelijk gaan liggen, anders doe ik de raarste dingen. Ik heb ooit een uur lang naar een foto van het gerecht paella gekeken, dat vond ik opeens zo mooi. Ook heb ik een keer een half uur lang gedanst en gezongen voor ik in slaap viel. Daar weet ik zelf niks meer van. Mijn vader vertelde dat later. Op zich is dat niet erg, maar ik heb ook dingen gedaan waar ik spijt van heb. Ik vind het lastig om daarover te praten, want ik schaam me nog steeds. Ik heb ooit seks gehad met mijn vriend, maar herinnerde ik de volgende dag niets. Hij schrok daar erg van en wilde niet meer dat ik een slaappil innam als ik bij hem was. Ik wilde hem niet kwijt, maar stoppen was ook geen optie. Mijn relatie ging uit.” 

Hoge dosering 
Emma werd steeds depressiever. “Ik miste mijn vriend. Hij was de eerste jongen waar ik ooit een relatie mee had. Mijn hart was gebroken. Ook al was zolpidem de reden dat het uit was, het was ook de reden dat ik niet gek werd van verdriet. Ik verhoogde mijn dosis zonder de huisarts om advies te vragen. Overdag nam ik een half pilletje om rustig te blijven, ’s avonds slikte ik er twee of drie om in slaap te vallen. De extra pillen bestelde ik soms via internet, of ik stuurde een vriendin naar de huisarts om zolpidem te regelen voor mij. Al die medicatie had invloed op mijn bewustzijn. Ik was altijd moe en chagrijnig. In gesprekken met anderen was ik kortaf. Als ik een hoge dosis nam kreeg ik soms last van een extreme hik, die kon wel een uur aanhouden. De volgende dag had ik dan veel last pijn aan mijn nek en middenrif.” 

Ze nam zelfs een overdosis. “Ik zag het niet meer zitten. Ik durfde niet te stoppen met slaappillen, maar ik wilde ook niet verslaafd zijn. Als je verslaafd bent heb je nooit rust. Ik was de hele dag bezig met zorgen dat ik voldoende slaappillen had. Die dag begon ik ’s ochtends al met het innemen van pillen. Ik heb er denk ik wel twintig geslikt. Ik wilde niet echt dood, ik had ze nodig om geen verdriet te voelen. Mijn moeder vond me bewusteloos op de vloer. Zij heeft toen de huisartsenpost gebeld. Ik kon gelijk terecht. De arts was heel vriendelijk. Ze controleerde mijn hartslag en bloeddruk, die waren goed.”

De eigen huisarts van Emma werd ook ingelicht. “Zij schrok enorm. Zeker omdat ze niet doorhad dat ik zo verslaafd was. Ze verwees me door naar een psycholoog. Ik kwam op een wachtlijst te staan van twee maanden. In de tussentijd mocht ik geen zolpidem gebruiken. Mijn ouders waren veel te bang dat ik weer een overdosis zou nemen. De huisarts vond geen probleem als ik in de tussentijd alprazolam gebruikte, ook wel xanax genoemd. Dat is een ander kalmeringsmiddel, maar ik merkte weinig van het effect.” 

Geen slaappillen meer
Emma maakte uiteindelijk de beslissing om definitief te stoppen met kalmeringsmiddelen. “Het ging steeds beter met me. Met mijn psycholoog sprak ik over mijn verslaving, maar ook over andere problemen. Ik begon met zolpidem omdat ik te veel stress had om te slapen. Ik had het gevoel dat ik niet goed genoeg was. Opeens had ik een hele makkelijke oplossing: mijn gevoelens en gedachten wegstoppen. Eigenlijk stelde ik het alleen maar uit. Pas toen ik geen medicatie meer gebruikte, leerde ik mezelf kennen.” 

Als Emma nu ligt te piekeren gaat ze daar anders mee om. “Ik ga een stukje hardlopen of doe ademhalingsoefeningen. Dat werkt veel beter. Ik praat nog steeds om de paar weken met een psycholoog. Als het even minder gaat, is de verleiding groot om toch een slaappil te nemen. Dat heb ik twee keer gedaan, maar ik had gelijk spijt. Ik denk dat huisartsen veel voorzichtiger moeten zijn met het voorschrijven van slaapmedicatie. Als ik gewaarschuwd was voor de gevolgen, verhalen van andere verslaafden had gehoord, was ik er denk ik niet aan begonnen. Als je eenmaal verslaafd bent, kom je er zo moeilijk vanaf.”  

Reageer op dit artikel