Verplichte bedenktijd bij abortus: betuttelend of nuttig?

De Tweede Kamer stemde op 25 februari voor de afschaffing van de verplichte bedenktijd bij abortus. Loes de Jong (31) heeft een abortus gehad en vertelt erover.

Maandagochtend 7 september 2020. Loes de Jong zit gespannen op haar bedrand voor zich uit te staren. Ze wacht op het geluid van haar timer. Al een paar dagen slaapt ze slecht doordat ze niet ongesteld is geworden. Gistermiddag heeft ze besloten om vandaag een zwangerschapstest te doen. Vijf minuten moet ze wachten op de uitslag van de test. Diep van binnen denkt ze die al te weten, vannacht heeft ze twee keer gedroomd dat de uitslag positief is. Ze voelt zich leeg. Achteraf denkt Loes dat ze tijdens het doen van de test al in shock was en haar emoties deels had uitgeschakeld. Het geluid van de timer vult de kamer, maar opstaan durft Loes nog niet. Toch loopt ze uiteindelijk naar haar bureau, waar ze een test met duidelijk twee streepjes ziet liggen: totale paniek, hysterie en radeloosheid nemen haar over.

Tot het begin van 2020 wil Loes graag kinderen. Maar in haar vorige relatie komt ze er achter dat ze het niet aan kan om moeder te worden. Negen jaar geleden liep Loes hersenletsel op bij een ongeluk. Alles vreet nu energie en ze heeft moeite met prikkels verwerken. Ze kan niet betaald werken. Een paar uur per week doet ze vrijwilligerswerk en iedere middag moet ze even slapen om de dag door te komen. Loes’ ex-vriend Bas*, ook de man waar Loes afgelopen september zwanger van is, heeft twee kinderen uit een eerdere relatie. Om het weekend en in de vakanties komen ze bij hem. Loes vind het leuk met de kinderen en wil dolgraag een eigen kind dat ‘mama’ tegen haar zegt, maar ze merkt al snel dat dit te zwaar voor haar is. ‘’Als zijn kinderen er waren lag ik in het begin van de relatie meer op bed dan dat ik deel uitmaakte van het gezinsleven, ik was total loss. Later ging het beter, maar prikkelrijke dingen kon ik alleen kort of samen met Bas met ze doen. Ik kan niet de moeder zijn die ik wil zijn, dat moet ik voor mijn eigen gezondheid en het kind niet willen,’’ vertelt Loes. In april 2020 komt er een einde aan de relatie van Loes en Bas. Wanneer Loes zwanger raakt, zijn ze het nog een keer aan het proberen samen. ‘’Bas wilde eigenlijk geen abortus. Dat zei hij niet, maar ik wist het wel. Toch steunde hij me in mijn keuze.’’

Wanneer Loes de zwangerschapstest doet, weet ze al dat twee streepjes een abortus betekent. Ze heeft er goed over nagedacht of ze kinderen wil en adoptie is voor haar geen mogelijkheid, ze zou het mentaal niet aan kunnen als iemand anders haar kind op zou voeden. Ze belt de huisarts op dezelfde dag van de test, de volgende dag kan ze daar terecht. ‘’Dus, je hebt iets waar je vanaf wil?,’’ vraagt de arts. Omdat Loes er al zo goed over na had gedacht krijgt ze meteen een verwijzing naar de abortuskliniek. Wie een abortus wil, krijgt te maken met een verplichte bedenktermijn van vijf dagen vanaf het eerste contact met een abortusarts. Loes heeft op woensdag de kliniek gebeld, en zou dus op maandag 14 september haar abortus mogen laten uitvoeren. Ze wil graag dat Bas meegaat, maar hij kan op die dag niet door werk, dus wordt de behandeling uitgesteld tot vrijdag 18 september.

Afschaffing van de bedenktijd
Afgelopen 25 februari stemde de Tweede Kamer over het voorstel van GroenLinks en de PvdA om de verplichte bedenktijd bij abortus af te schaffen. Die bedenktijd is ingevoerd om overhaaste beslissingen te voorkomen. De partijen vinden de verplichte bedenktermijn te belerend en willen dat de arts samen met de vrouw kijkt of die nodig is. Uit een evaluatie van de wet door onderzoeksbureau Pro Facto en het Amsterdams Universitair Medisch Centrum vorig jaar blijkt dat de beraadtermijn voor veel vrouwen belastend is. De meeste vrouwen hebben zelf al over de beslissing nagedacht voor ze bij een arts komen. Een meerderheid van de kamer stemde voor. Alleen CDA, Denk, ChristenUnie en SGP stemden tegen. Zij vinden een bedenktermijn nodig, omdat er veel verantwoordelijkheid komt kijken bij een abortus. Don Ceder, nummer 4 van de ChristenUnie, zei in een interview dat de bedenktijd ervoor zorgt dat er zorgvuldig met de keuze voor abortus om kan worden gegaan. Volgens Ceder worden vrouwen misschien onder druk gezet door bijvoorbeeld familieleden om een abortus uit te laten voeren, en kan er in de vijf dagen bedenktijd daarin nog veel gebeuren. Ook bij een verkrachting is de bedenktijd nodig, omdat het niet alleen om de vrouw, maar ook om de beschermwaardigheid van het leven gaat.

Abortusarts Monique Opheij vertelde in het radioprogramma NOS Met het Oog op Morgen dat uit onderzoek en de praktijk blijkt dat de meeste vrouwen zelf al een ruime bedenktijd hebben genomen voordat ze naar de kliniek komen. Het kan fysiek, mentaal en emotioneel moeilijk zijn om dan te horen dat er nog een verplichte bedenktermijn van vijf dagen is. Volgens Opheij wordt er altijd, ook na de vijf dagen, gecheckt of de keuze duidelijk, vrijwillig en zorgvuldig genomen is. Dit zal door het afschaffen van de bedenktijd niet veranderen.

Ook verschillende organisaties als Humanistisch Verbond, Bureau Clara Wichmann, de Bovengrondse en Rutgers, het kenniscentrum voor seksualiteit, vinden de verplichte bedenktermijn betuttelend en pleitten voor de afschaffing ervan.

Het demissionaire kabinet wil geen grote medisch-ethische kwesties meer behandelen. Als een of meer christelijke partijen onderdeel worden van het volgende kabinet, kan het wetsvoorstel alsnog sneuvelen.

De abortus
Loes moet vanaf het moment dat ze erachter komt dat ze zwanger is tien dagen wachten op de abortusbehandeling. Die dagen leeft ze in een roes. Ze doet haar dagelijkse dingen, maar heeft haar emoties uitgeschakeld. ‘’Ik weet niet veel meer van die tijd, maar wel dat ik me een smerig varken voelde. Ik had continu een vieze smaak in mijn mond en wilde alleen maar eten. Ik wilde dat het over was, liever vandaag dan morgen.’’

De avond voor de abortus gaat Loes bij Bas slapen. ‘’Dat voelde raar, we wisten allebei waarom ik er was.’’ Onderweg naar de kliniek wordt Loes zenuwachtig. Bas mag niet mee naar binnen door de coronaregels. ‘’Eigenlijk wilde ik het liefst een curettage, daarbij wordt de baarmoeder leeggezogen via een dun slangetje. Dan ben ik er meteen vanaf, dacht ik. Bij die behandeling moet je echter een paar uur in de kliniek blijven. Dat zag ik niet zitten in mijn eentje, dus koos ik voor de abortuspil. Dan heb je in de kliniek alleen een echo en een gesprek en moet je de eerste pil doorslikken. De andere vier pillen breng je twee dagen later zelf thuis vaginaal in.’’

Loes loopt zonder telefoon de kliniek in. Ze wil alles zo bewust mogelijk meemaken. ‘’Het is iets groots, ik wilde beseffen wat ik deed.’’ In de wachtkamer zitten nog twee vrouwen en Loes hoort dat er ook een binnen is. Aan de oppervlakte is ze kalm, maar van binnen onrustig. Op een gegeven moment wordt Loes geroepen om de echo te maken. Ze wil het vruchtzakje niet op de monitor zien. ‘’Dan was ik gebroken.’’ Wel wil ze de foto van de echo meenemen, die heeft ze na een maand bekeken. Wanneer de 31-jarige de abortuspil krijgt, wil de arts controleren of ze die wel echt heeft doorgeslikt. Zijn er mensen die dat niet doen?, denkt Loes. Na een uur loopt ze de kliniek weer uit. Ze klopt op het raampje van Bas’ auto en zegt ‘’stap uit, ik heb een knuffel nodig.’’ Vervolgens gaan ze ergens lunchen. Dat heeft Loes van tevoren al bedacht. Ze wil de zware ochtend afsluiten met iets leuks. Even haar zinnen verzetten en daarna de realiteit weer in.

Zondag 20 september. Loes staat op en begint haar dag zoals iedere andere. Maar na haar ochtendroutine staat er iets op het programma waarvan ze had gehoopt het nooit te hoeven doen. In eerste instantie durft ze niet, maar na een uur brengt ze toch de resterende abortuspillen in. Het duurt vier tot zes uur voordat het vruchtzakje het lichaam verlaat. Tot dat moment mag je doen wat je wil, maar het beste is om in beweging te blijven. Als je stilzit, krijg je meer bloedstolsels en dat kan gevaarlijk worden. Bas werd rond een uur of elf opgeroepen om te gaan werken. Loes probeert wat taakjes in huis te doen, zoals de was. Over het algemeen is ze vrij rustig, maar iedere keer als ze naar de wc moet slaat de paniek toe. Telkens kijkt ze of er al iets tussen zit, maar ze ziet alleen maar bloed, liters bloed voor haar gevoel. ’s Middags doet Loes haar dagelijkse middagdutje. Wanneer ze wakker wordt heeft ze het gevoel dat ze leegstroomt. Is dit het?, denkt ze. Maar nog steeds ziet ze in de wc alleen maar bloed. Rond vier uur krijgt ze een soort miniweeën. Geen menstruatiekramp, ze moet er echt doorheen puffen. In de wc ziet ze nu iets onbekends drijven, dit moet het zijn. ‘’Ik had een soort minibaby verwacht, maar het leek net een pink.’’ Ze strompelt naar de bank en gaat onder een dekentje liggen. Ze is moe en heeft het ijskoud van al het bloedverlies. Om zes uur komt Bas thuis eten. ‘’Hoe voel je je nu psychisch?,’’ vraagt hij. ‘’Hallo, ik heb me alleen nog op het lichamelijke geconcentreerd. Het psychische komt nu pas,’’ antwoordt Loes.

Tien redenen voor afschaffing
Op de dag waarop de Tweede Kamer stemde over het afschaffen van de verplichte bedenktijd, publiceerde Rutgers tien redenen om de verplichte beraadtermijn van vijf dagen bij abortus los te laten op hun website. In dit artikel staat onder andere dat de bedenktijd betuttelend en onnodig belastend is, vrouwen zijn goed in staat een weloverwogen keuze te maken en de tijd te nemen die ze zelf nodig vinden. Een arts toetst met een gesprek voor de abortus altijd of het een doordachte, vrijwillige keuze is. Ook kan de bedenktermijn ervoor zorgen dat bepaalde type behandelingen niet meer mogelijk zijn. De abortuspil kan bijvoorbeeld worden genomen tot de negende week van de zwangerschap, daarna is alleen een instrumentele behandeling mogelijk. Daarnaast zorgt een extra bezoek aan de arts of kliniek voor onnodige zorgkosten.

Trauma
Op de dag na de abortus gaat Loes naar een vriendin. Wanneer de deur opengaat probeert ze nog te lachen, maar eenmaal binnen breekt ze. Wanneer ze ’s avonds naar huis rijdt, ziet ze spontaan een filmpje in haar hoofd waarop messen in een buik worden gestoken. Waarom komt dit in mijn hoofd? Ik ben aan het rijden, denkt ze. Later komt ze erachter dat dit vaker voorkomt bij vrouwen die een abortus hebben gehad. Loes was voor haar zwangerschap al in therapie. ‘’Mijn therapeut zei dat de abortus een traumatische ervaring is geweest. Toen ze dat zei, dacht ik: oh wacht, daar heb je gelijk in. Daarvoor dacht ik dat het wel goed met me ging.’’ Dezelfde dag nog meldt Loes zich aan voor een verwerkingstraject van de FIOM, specialist bij ongewenste zwangerschappen. ‘’Dat traject heeft me rustiger gemaakt en ervoor gezorgd dat ik vrede heb met de abortus en de emoties die erbij komen kijken. Tot die tijd was ik er vooral onbewust mee bezig. Ik was 97 procent verdriet, met de andere 3 procent kwam ik de dag door.’’ Over het algemeen gaat het nu best goed met Loes. ‘’Het verdriet is er altijd, maar de ene keer erger dan de andere.’’ Tussen Loes en Bas is het helemaal voorbij.

Mijlpaal
Het FIOM schrijft in een artikel op hun website dat ze vanuit eigen onderzoek weten dat het belangrijk is dat vrouwen de vrijheid en rust voelen om een weloverwogen beslissing te nemen. De verplichte bedenktermijn is betuttelend voor vrouwen die zeker zijn van hun besluit. Aan de andere kant zijn er ook vrouwen die de bedenktijd nuttig vinden en zich hierdoor gesteund voelen om de tijd te nemen voor hun keuze. Dit bleek uit een poll die het FIOM deed onder tachtig ervaringsdeskundigen. ‘’Ook voor hen moeten we oog houden. Dat het straks aan de vrouw en haar arts is om te bepalen of de beraadtermijn één of meer dan tien dagen is, mag een mijlpaal worden genoemd,’’ aldus het FIOM.

Meer spijt
Toen Loes zwanger was en op internet las over de verplichte bedenktermijn, baalde ze. Ik ben er zo zeker van, laat het me gewoon nu doen, dacht ze. Achteraf vindt ze het juist fijn dat die bedenktijd er is. ‘’Je bent je daardoor veel meer bewust van wat je gaat doen en waar je staat. Ik denk dat meer mensen spijt gaan krijgen van hun abortus als de verplichte bedenktermijn wordt afgeschaft. Hoe bepaal je wie wel langer moet nadenken en wie niet? Ik zou zeggen: hou die bedenktijd aan, dan ben je verplicht om even rustig na te denken.’’

*Bas is een gefingeerde naam. Uit privacy overwegingen is ervoor gekozen om niet de echte naam van Loes’ ex-vriend te gebruiken.

Reageer op dit artikel