Vrouwen & hiphop: waarom seksisme zit vastgeroest in de industrie

Sinds de opkomst van hiphop in de jaren ’80 hebben mannen binnen het genre de boventoon gevoerd. Vrouwen krijgen hier en daar een spotlight, maar worden op een hele andere manier behandeld dan mannen. Waarom is die ongelijkheid zo groot en waar komt het vandaan?

De muziekwereld werd dit jaar opgeschud toen niet een, niet twee, maar drie duetten van vrouwelijke rappers de nummer 1-positie bereikte in de Amerikaanse hitlijsten. Zowel ‘Say So’ van Doja Cat en Nicki Minaj, ‘Savage (remix)’ van Megan Thee Stallion en (een rappende) Beyoncé als ‘WAP’ van Cardi B en diezelfde Megan flikten het. Bijzonder, want voor 2020 was het überhaupt nog nooit voorgekomen. En dat terwijl je amper met je ogen kunt knipperen voor er weer een nieuwe mannelijke rapper is opgestaan die op nummer 1 terecht komt. Het genre wordt door insiders nog altijd een ‘mannenwereld’ genoemd die voor vrouwen moeilijk toegankelijk is. Dat gevoel ervaart ook zangeres PXRPLE JAZZ. Scheve blikken wanneer ze een studio binnenloopt. Het gevoel niet serieus genomen te worden. Het gevoel dat ze wordt gediscrimineerd. Het is niet makkelijk voor een vrouw om door te breken in een wereld waar mannen zo’n monopolie hebben.

“Mannen voelen zich geïntimideerd als een vrouw succesvol, getalenteerd én mooi is.”

Toch wijst Jazz niet alleen naar de hiphopindustrie. “Dit probleem ligt in de hele maatschappij. Zo lang een jongen die met vijftig meisjes seks heeft gezien wordt als een held, terwijl een meisje dat exact hetzelfde met vijftig jongens doet als een slet gezien wordt, moet er echt nog iets veranderen. Kijk naar de politiek, sport, muziek. Nergens worden vrouwen écht serieus genomen. Vrouwen worden snel geseksualiseerd. Mannen voelen zich geïntimideerd als een vrouw succesvol, getalenteerd én mooi is. Die dubbele standaard is diep in onze maatschappij ingeroest.” Volgens muziekjournalist Timo Pisart is de ongelijkheid tussen man en vrouw in de hiphopindustrie ook gedeeltelijk te wijten aan teksten van mannelijke rappers. Seksisme zit ook volgens hem in de maatschappij en hoor je daarom terug in de teksten van mannelijke rappers. “In hiphop, maar zeker ook daarbuiten hangt heel erg de ‘started from the bottom, now we here’- cultuur. Je komt van niks en bent nu een miljonair. Dat brengt een opschepperige houding mee waar vrouwen vaak in meegenomen worden. Hoe veel ‘bitches’ je hebt is in die zin een vorm van status die je eerder nooit kende. Als vrouwen zo worden neergezet, heeft dat ook gevolgen voor hun positie. Natuurlijk wordt er in voetbalkantines net zo over vrouwen gesproken, maar dat komt niet terecht in liedjes die door het massale publiek worden geluisterd.”

Abusers_NL

Het gaat ook verder. Toen vanuit het – inmiddels verwijderde – Instagramaccount Abusers_NL veelal anoniem verhalen werden gedeeld van vrouwen die te maken hadden gehad met seksueel misbruik in verschillende sectoren, kwam de hiphopindustrie vaak naar voren. Pisart schreef een stuk voor 3voor12 waarin hij uitgebreid op de schaduw van de scene ingaat. “Het ging niet over de allergrootste rappers, maar als je een beetje van hiphop houdt, kan het zeker zijn dat je de beschuldigden kent. Het voelde ergens wel als een schimmig account, omdat het vooral anoniem was. Als journalist moet je met dit soort informatie altijd opletten, maar het was door dat account wel duidelijk dat dat probleem ook in de hiphopscene speelt.” Ook Jazz herkent dit. Haar eigen ervaringen wil ze voor dit artikel liever niet delen. “Het probleem is: het gebeurt overal. Of het nou in de muziekindustrie, op school of buiten op straat gebeurt. Ik word al sinds ik een klein meisje was door mannen geseksualiseerd. De reacties op het account laten ook weer heel goed zien hoe de maatschappij met vrouwen omgaat. We worden niet geloofd. We worden uitgelachen. Uiteindelijk moet iedereen, anoniem of niet, zijn verhaal kunnen doen en dat dit account zo controversieel bleek voor zo veel mensen laat duidelijk zien dat dat dus nog niet het geval is.”

WAP

Dat vrouwen in de hiphop vaak geseksualiseerd worden, wordt ook duidelijk als je de grootste vrouwelijke rappers erbij pakt. Dat zijn dit jaar Megan Thee Stallion, Doja Cat, Cardi B en Nicki Minaj. Allemaal gebruiken ze tot op zekere hoogte hun seksualiteit. Toch hoeft het niet. Timo Pisart noemt hiphopiconen als Missy Elliot en Queen Latifah als voorbeelden. “Het is vaak genoeg bewezen dat vrouwen echt niet alleen interessant zijn voor de hiphopscene als ze alleen maar over Wet Ass Pussies zingen of rappen. Niet dat daar iets mis mee is. Ik vind het juist wel vet als vrouwen over hun seksualiteit zingen of rappen zoals mannen dat al decennia doen. Maar het zou wel normaler moeten worden dat een vrouwelijke rapper zich daar niet zo mee bezig houdt.” Maar is ‘WAP’, de wereldhit van Cardi B en Megan Thee Stallion, algemeen gezien als een van de explicietste tracks ooit door vrouwen uitgebracht, dan ook schadelijk voor de positie van vrouwen? Nee, vindt Jazz. “Sowieso komt het dan door de maatschappij dat er van vrouwen vervolgens wordt verwacht dat ze zich ook zo moeten gedragen. Labelbazen en producers zijn nog altijd meestal man. Zij hebben macht over wie wel of niet getekend en gepromoot wordt. Als er alleen maar vrouwelijke artiesten getekend worden die zo comfortabel zijn met hun seksualiteit, wordt het automatisch normaal gevonden dat vrouwelijke rappers zich altijd zo opstellen. En als een vrouw zich zo wil uiten, moet dat kunnen. Mannen doen het continu. Maar zo lang het de standaard is, ligt dat aan de mensen die invloed hebben op wie wel en niet doorbreekt. Dat zijn bijna altijd mannen.”

“De hele muziek is gewoon male-dominated. Hoe veel rockbands kun je opnoemen die volledig uit vrouwen bestaan?”

Toch zijn er ook mensen van bovenaf die proberen hier verandering in te brengen. Randall Span stelt de playlists samen van FunX dat voornamelijk hiphop draait. Bij FunX gelden tegenwoordig quota voor hoeveel vrouwelijke artiesten er per dag/uur moeten worden gedraaid. Hoe hard de richtlijnen precies zijn, mag Span niet prijsgeven. “We hebben echt de intentie om het zo gelijk mogelijk te trekken. De hele muziek is gewoon male-dominated. Hoe veel rockbands kun je opnoemen die volledig uit vrouwen bestaan? De hele samenleving en cultuur is een mannenwereld en wij vinden ook dat dat moet veranderen.” Jazz vindt ook dat dit op meer plekken moet komen. “Als ik een track maak waar een andere artiest bij kan, wordt me altijd een mannelijke rapper voorgesteld door producers. Waarom niet gewoon een vrouw? In 2020 kun je er echt wel voor kiezen om woke te zijn. Ik heb geen tijd meer voor excuusjes, ik spreek je er gewoon op aan als ik vind dat je seksistisch bezig bent.”

Verschillende benadering

En ook in de media wordt die dubbele standaard duidelijk. In een artikel voor Buzzfeed wordt de vergelijking gemaakt tussen hoe de media omgaat met rappers Kanye West en Azealia Banks. Beide rappers struggelen al hun hele leven met mentale problemen en spreken zich daarover uit. Beiden zijn ze ook weleens uit de bocht gevlogen. Denk maar aan Kanye die ooit zei dat slavernij een ‘keuze’ was. Azaelia kwam ook vaak negatief in het nieuws vanwege haar vele ruzies met andere celebrities en racistische of anti-LGBT uitspraken. Toch krijgen ze niet dezelfde behandeling van de media. Als je in Nederland woont, is de kans groot dat je überhaupt niet weet wie Azaelia Banks is. En dat terwijl Kanye nog altijd op een voetstuk wordt geplaatst als een van de grootste hiphop-genieën aller tijden. En het is ook niet alsof de muziek van Azaelia veel slechter is dan die van Kanye. Zo kreeg haar debuutalbum een uitstekende 8 van het kritische muziekplatform Pitchfork. Toch worden uitbarstingen van Kanye hem vergeven en wordt Azaelia ‘gecanceld’. En dat wil niet zeggen dat haar uitspraken goed zijn, maar het is duidelijk dat Kanye en Azaelia op een soortgelijke, vaak problematische, manier hun mentale problemen uiten en dat Kanye er mee wegkomt en Azaelia niet.

Nederland

En dan loopt Amerika zelfs nog voor. Kijk je naar hoe het er in Nederland voor staat met vrouwelijke hiphopartiesten, dan is het beeld een stuk somberder. Timo Pisart schreef in zijn artikel dat in de ‘Woordenschat’-playlist, de grootste Nederlandse hiphoplijst van Spotify, slechts op twee van de zestig nummers een vrouw te horen was. Op de dag dat dit artikel geschreven wordt, is daar niks aan veranderd. “Nederland heeft nog een flinke inhaalslag te maken inderdaad. Dat komt een beetje vanuit de historie. In Amerika is hiphop vanuit de jaren ’90 echt een van de belangrijkste elementen van popcultuur die er zijn. Dat is in de laatste jaren steeds meer geworden en zo hebben ook vrouwen langzaam meer ruimte gekregen. In Nederland is hiphop in de laatste vijf jaar, sinds ‘New Wave’, pas echt opgekomen. We lopen dus eigenlijk zo’n 25 jaar achter op Amerika. En kijk je naar eerdere periodes van de hiphop in de VS, dan zie je qua vrouwen eigenlijk ook alleen Missy Elliot en Lil’ Kim. Het kan dus ook best zijn dat het moment dat er in Nederland ook zo veel vrouwelijke hiphopartiesten de kans krijgen nog best een tijd kan duren. Ik hoop niet dat het 25 jaar gaat zijn, maar dat Nederland hierin achterloopt is wel goed te verklaren”, zegt Pisart.

“We lopen dus eigenlijk zo’n 25 jaar achter op Amerika”

Verbetering

Maar kijk je naar Amerika, dan zie je dus toch dat langzamerhand vrouwen meer gezien worden. En dat was ook weleens anders. In een artikel voor NPR uit 2014 vraagt assistent-professor hip-hop culture and African American literature Erik Nielson zich hardop af waar alle vrouwelijke MC’s naartoe zijn. Tussen 2003 en 2010 scoorde geen enkele vrouw een platina album. In die periode leek Nicki Minaj de enige succesvolle vrouw die het aandurfde om te rappen. Toen Cardi B in 2017 doorbrak ging het vaak maar om één ding: kan zij Nicki van haar troon stoten? “Vrouwen worden tegen elkaar opgezet. Omdat de industrie zo gedomineerd wordt door mannen, krijgen vrouwen vaak het gevoel dat er maar één plek is voor hun. Dat ze daarvoor moeten vechten. Dat zorgt ook voor onderlinge strijd en helpt de positie van de vrouw in de hiphop niet vooruit,” zegt Jazz. 2020 is wel een beetje het jaar van women supporting women geworden. Buiten al die succesvolle duetten van vrouwelijke rappers, geven grote namen ook steeds vaker de spotlight aan onbekende namen. Zo waren in de video van ‘WAP’ onder anderen Mulatto, Sukihana en Rubi Rose te zien. Allemaal vrouwen die nog relatief onbekend waren, maar een enorme carrièreboost kregen door de support van grotere namen Cardi B en Megan Thee Stallion. Maar denk niet dat het daar ophoudt. Ook Saweetie, City Girls, Young M.A. en Lizzo scoorden in de afgelopen jaren hits. En binnen de industrie worden vrouwen als Rapsody, Noname en Tierra Whack geroemd om hun teksten.

Toekomst

Hoe moet het dan verder in Nederland? Wat moet er nu gebeuren om net zo’n kansrijk landschap te creëren voor vrouwen in de Nederlandse hiphopscene als in Amerika? Jazz denkt dat dat een hele grote klus zal worden. “Om het seksismeprobleem van de hiphop op te lossen, moet je het seksismeprobleem in de maatschappij oplossen. Maar als ik echt specifiek naar onze industrie kijk, denk ik dat er vooral over moet worden gepraat. Mensen realiseren zich vaak niet dat het een probleem is en dat die ongelijkheid zo heftig bestaat. Als we hierover meer discussies zouden voeren, zullen mensen zich er ook bewuster van worden. Ik heb ervoor gekozen om me vocaal op te stellen tegenover mensen die dingen doen of zeggen die niet kunnen en ik vind dat iedereen dat moet doen. We moeten sommige dingen gewoon niet meer zomaar accepteren. Verder zie ik dat er bizar veel talentvolle vrouwen zijn in Nederland die simpelweg geen platform geboden wordt. Dat ligt aan alle schakels van het muziekproces. Van producers tot radioprogrammeurs, promotors en labels. Overal hebben mannen nog de overhand en kunnen die dus ook besluiten of ze een vrouwelijke artiest dat platform wel of niet geven. Als dat zou veranderen en vrouwen in alle schakels een belangrijkere rol gaan spelen, zul je zien dat meer vrouwelijke artiesten ook de ruimte zullen krijgen.” Jazz heeft in ieder geval geleerd om altijd haar mond open te trekken. Gewenst of niet. Haar sterke houding staat mannen niet altijd aan, maar daar geeft ze niks om. Ze besluit met haar eerdere woorden: “Ik ben echt klaar met excuusjes. Als iemand in de industrie zich seksistisch uit, skip ik die persoon. I don’t care hoe belangrijk hij wel niet is. Het is klaar.”

Reageer op dit artikel