Wanneer racisme leidt tot zelfhaat

Florence kijkt in de spiegel. Zou ze niet veel mooier zijn als ze wit was? Niemand op school, niemand op tv, niemand in haar omgeving ziet eruit zoals zij. Het doet haar pijn. Was ze ook maar zoals ieder ander. Racisme is echt, dat weet Florence.

Florence is een verlegen meisje. Ze zit op het Helmondse Jan van Brabant College in een VWO-klas vol met net zulke intelligente jonge mensen. Maar ze vindt er moeilijk echt aansluiting bij.
Haar bijbaantje bij het lokale sushirestaurant doet ze met frisse tegenzin.
Haar wielrenfiets staat altijd bij haar deur voor wanneer ze er even tijd voor kan maken.
Op het eerste gezicht is Florence een heel normaal meisje. Maar zo voelt ze zich juist helemaal niet.
Die o zo gezellige VWO-klas, dat bagger betalende bijbaantje, die wielrenclub, de spelshow die op de achtergrond aanstaat op haar televisie. Ze hebben allemaal geen zwarte mensen. En zij is wel zwart. Waarom ziet iedereen die ze tegenkomt er zo anders uit dan zij? Waarom heeft niemand haar huidskleur? Is het iets slechts?
Florence weet het antwoord niet, maar weet wel één ding. Ze wil dit niet.
Ze haat dat meisje dat ze in de spiegel ziet staan. Hoezo is zij niet wit?

“Jij bent zwart, jij hebt geen rechten”

Florence staat in een winkel met haar witte vriendje. Ze wil gewoon shampoo. Haar vriend wordt met rust gelaten, maar terwijl zij gewoon op zoek is naar het Andrélonschap komt er constant een medewerker om het hoekje kijken wat ze precies aan het doen is.
Of op school.
‘Hé Zwarte Piet!’.
‘Jij bent zwart, jij hebt geen rechten.’
Kleine, misschien op het eerste oog onschuldig lijkende steekjes onder water die niet altijd gezegd worden met de bedoeling haar te kleineren.
Grapjes. Zogenaamd.
Gewoon je dappere glimlach opzetten en doen alsof het je niks doet. Zelfspot faken en erom lachen. Florence weet hoe het voelt. Maar toch elke keer dat het gebeurt, breekt er iets in haar.
Tot ze in de bovenbouw komt.
Ze zoekt de dichtstbijzijnde afrokapper op, ergens vijftig kilometer van haar huis. Ze gaat op haar fietsje naar school en besluit niet meer over zich heen te laten lopen.
Iemand loopt naar haar toe.
Is ie weer hoor. ‘Hé Zwarte Piet!’
‘Nee!’ Zegt ze. ‘Ik ben geen Zwarte Piet en dat is een racistische opmerking’.
Voor jezelf opkomen is niet makkelijk voor een meisje van zestien dat van nature een introvert karakter heeft.
Toch besloot Florence zich vanaf die dag nooit meer neer te leggen bij racistische microagressies.

Solliciteren

Even terug naar het sushirestaurant.
Florence solliciteert zodra ze zestien wordt en mag meteen op gesprek komen.
Godzijdank. Ze wordt aangenomen.
Maar niet zonder even een klein steekje onder water.
‘We hadden wel iemand anders verwacht toen we de naam Florence de Graven zagen’.
Tuurlijk, ze is aangenomen, dus je hoort Florence even niet klagen. Maar de opmerking blijft rondspoken in haar hoofd.
Ook als ze een paar jaar later bij een klantenservice solliciteert (waarvan ze de naam niet wil prijsgeven) krijgt ze een gek gevoel.
Ze nailt het sollicitatiegesprek.
Ze nailt haar cv.
Eigenlijk kan niets haar in de weg staan van deze baan.
Behalve dat ene ding.
Ze zeggen het niet letterlijk, maar ze weet het.
Als je als zwart persoon vraagt waarom je niet bent aangenomen voor een baan en je drie keer een verschillend, compleet onsamenhangend verhaal te horen krijgt, weet je hoe laat het is.
Nog elke keer als ze solliciteert voor wat dan ook, houdt ze rekening met een soortgelijke situatie.
Ze is er klaar mee.

“We hadden wel iemand anders verwacht toen we de naam Florence de Graven zagen”

Ook William van Black Lives Matter NL hoort vaak dat zwarte mensen om hem heen moeite hebben bij sollicitaties. “Ik spreek veel zwarte mensen en hoor bijna dagelijks wel verhalen van mensen die afgewezen worden op banen met een voorgevoel dat er toch ergens iets niet klopt. Onduidelijke redenen, vage verhalen die dan in een keer heel anders zijn. Het duidt eigenlijk altijd op hetzelfde.” In een TED talk legt Jennifer Eberhardt uit hoe het komt dat mensen anders omgaan met zwarte mensen dan met witte mensen. “In ons onderzoek hebben we mensen gezichten laten zien en daar associaties bij laten maken. Bij zwarte gezichten kwamen associaties met geweren en geweld veel sneller en duidelijker naar boven dan bij witte gezichten. Ook ondervonden wij dat leraren over het algemeen vaak strenger waren tegen zwarte leerlingen dan tegen witte leerlingen. En dat als een zwarte leerling iets deed, alle zwarte leerlingen daarvoor uiteindelijk werden gestraft.” Deze associaties kunnen er dus ook voor zorgen dat zwarte mensen eerder voor banen worden afgewezen. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau ervaart een op de acht Nederlanders discriminatie bij het zoeken naar werk. Een op de zes ervaart discriminatie op de werkvloer. Een op de vijf Nederlanders ervaart het in het onderwijs. Discriminatie kan in dit geval gaan om huidskleur, maar ook om leeftijd, geslacht, geloof, etnische achtergrond, beperking en seksuele oriëntatie.

Omslag

Eindelijk zit Florence haar tijd op ‘de Jan’ erop.
Ze gaat studeren in onze bruisende en vooral cultureel diverse hoofdstad.
Daar komt Florence voor het eerst in haar leven in contact met andere zwarte jonge mensen. Ze bouwt een vriendengroep op met mensen die allemaal meemaakten wat haar ook overkwam.
Opgroeien in een wereld die gedomineerd wordt door mensen met een andere huidskleur dan de jouwe.
Altijd net iets harder voor jezelf op moeten komen.
En het ergste, periodes van zelfhaat waarin je het liefste een witte verfkwast over je gezicht zou halen.
Ze bloeit op en durft meer en meer uit te komen voor haar zwarte identiteit.
Niemand die haar nog ooit gaat vertellen dat ze haar haar moet stijlen. Maar het allerbelangrijkste. Ze leert van zichzelf te houden.
Niet langer bepaalt haar beeld van de wereld om haar heen hoe zij zichzelf ziet.

Niemand die haar nog gaat vertellen dat ze haar haar moet stijlen

Maar hoe kan deze vorm van zelfhaat bij jonge mensen dan voorkomen worden?
William weet het antwoord daarop wel. “De zwarte stem moet voortaan voorrang krijgen op de witte stem. Veel te lang is er eerst naar de witte stem geluisterd en dan pas naar de zwarte. Het moet andersom gaan worden.” Florence staat daar wat genuanceerder in.
Zij wil vooral dat zwarte rolmodellen de ruimte gaan krijgen in de maatschappij. Als die ene tv-presentator, die ene leraar waar iedereen van houdt, of zelfs die ene leuke cassière van de Action tegenover school zwart was geweest, had zij haar hele uiterlijk misschien wel veel eerder begrepen.
Diversiteit in media en maatschappij is waar het volgens Florence naartoe moet.
Jonge zwarte mensen moet van jongs af aan het gevoel gegeven worden dat ze compleet normaal zijn en dat er niks mis is met hun huidskleur. Diversiteitsquota kunnen misschien geforceerd aanvoelen in het begin, maar ze zijn echt hard nodig.

Diversiteit in media

Waarom diversiteitsquota hard nodig zijn toont ook onderzoek van de ombudsman van de NPO aan. In 2019 werd onderzoek gedaan naar de bezetting van tafels van vijf bekende talkshows. Uit dat onderzoek bleek dat gemiddeld 67 procent van de gasten man was en dat 85 procent van de gasten een Nederlandse achtergrond had. Dat laatste klinkt misschien niet zo slecht, maar als je bedenkt dat 25 procent van de Nederlandse bevolking een migratie-achtergrond heeft, wordt duidelijk een deel van de Nederlanders te weinig gerepresenteerd in de media. Maar ook als het om kleinere zaken gaat, blijkt dat diversiteit nog geen vanzelfsprekendheid is. Een Intertoysreclame met alleen witte kinderen. Een simpele facebookpost van de Fontys Hogeschool Journalistiek met opgestoken handen die toevallig allemaal wit zijn. Het wordt lang niet altijd expres gedaan, maar staat normalisering van verschillende huidskleuren en etniciteiten die naast elkaar bestaan wel in de weg.

De revolutie

Voor Florence is 2020 een bijzonder jaar. Eindeloze zoomcolleges, een sociaal leven dat op zijn gat ligt, maar bovenal het ontwaken van een beweging.
1 juni 2020. De dag van de heropening van de horeca. Dag 1 van de meteorologische zomer. De dag van de Dam.
Ze is erbij. Op die overvolle demonstratie.
Mondkapje op, groot bord in haar handen waar met rode verf ‘Black Lives Matter’ op gekalkt staat.
Ze kijkt om zich heen.
Wauw. Kippenvel. Wat is dit mooi.
Duizenden mensen die bij elkaar komen en samen opstaan voor gelijke rechten voor ieder individu.
Wit, zwart, Aziatisch, Marokkaans, Turks, Nederlands. Niemand die elkaar veroordeelt of aanzet tot geweld.
Alleen maar liefde.

“Mensen in deze maatschappij grijpen alles aan om maar zo min mogelijk over racisme te hoeven praten”

Zo leek het tenminste.
Want wat er later gebeurde weten we ondertussen allemaal.
Halsema in de knel. Akwasi een gewelddadige gek.
Niemand die het nog had over de boodschap van het protest die nu belangrijker is dan ooit.
Florence vindt het verschrikkelijk, maar snapt ook dat er fouten zijn gemaakt.
Niet door haar, want zelf stond ze wat verder van het podium waar afstand houden net zo min een probleem was als in een gemiddelde supermarkt.
Maar dat het vooraan allemaal net wat te gezellig werd ontkent ze niet. William weet wel hoe het komt dat het incident zo werd uitvergroot. “Mensen in deze maatschappij grijpen alles aan om maar zo min mogelijk over racisme te hoeven praten. Akwasi is ons boegbeeld en daar zijn we trots op. Hij durft te zeggen wat er allemaal mis is en is niet bang daar kritiek over te ontvangen. Sinds een aantal maanden hebben we vaker geprobeerd een nieuwe demonstratie te organiseren, maar vergunningen worden gewoon niet meer verleend. We worden momenteel door de maatschappij het zwijgen opgelegd.”
Florence staat ook aan de kant van de rapper, maar vindt wel dat hij het soms niet handig aanpakt. Om echt een grootschalige verandering te creëren moet je iedereen bereiken en Florence twijfelt of dat met Akwasi lukt.

Reacties

Florence is niet meer boos.
Ondanks alle ‘ALL LIVES MATTER’ en ‘als je het zo erg vindt hier, ga je toch lekker terug naar je eigen land’ reacties die ze sinds juni over zich heen heeft gekregen, blijft ze positief.
Een groot deel van Nederland dat eerder nooit een probleem zag, inclusief onze eigen premier, is inmiddels wakker geworden en snapt dat er iets moet veranderen.
Florence weet dat je om een verandering teweeg te brengen, niet iedereen met je mee hoeft te krijgen, maar wel de meerderheid.
Daar zijn we met z’n allen hard naar op weg.
Het openbaar maken van haar eigen ervaringen met racisme voelt ook bevrijdend voor Florence.
Natuurlijk is haar vinger nog minstens drie keer teruggegaan naar de deleteknop voor ze uiteindelijk besloot haar hele hebben en houwen op Facebook te gooien, maar spijt heeft ze allerminst.
Soms zijn negatieve reacties nodig om een proces van vooruitgang te starten.

Ook moet Florence zichzelf kritisch aankijken.
Door haar eigen ervaringen gaat ze vaak van tevoren al uit van het slechtste in de mens.
Ze vindt dat ze zelf ook moet leren niet de verwachting te hebben dat alle witte mensen racistisch zijn.
Bij die sollicitatie. Bij studiegenoten. Bij vreemden die haar aanspreken. Nooit moet ze uitgaan van verkeerde, racistische intenties bij de mens. William is echter klaar met empathie. “Het is gewoon klaar. Wij als Black Lives Matter-beweging worden door de hele maatschappij met de nek aangekeken. Onze frustraties doen er kennelijk niet toe en dat moet afgelopen zijn. Het is nu tijd voor de zwarte bevolking om het over te nemen.”

Toekomst

Florence ziet de toekomst rooskleurig voor zich.
Gevraagd naar drie punten die zo snel mogelijk moeten gaan veranderen, hoeft ze niet lang na te denken.
Educatie.
Het grootste probleem met racisme is dat mensen negen van de tien keer niet doorhebben dat wat ze doen bij iemand anders als racistisch kan worden opgevat.
Echt niet alles komt uit een kwaad hart, maar soms kan het een ander wel kwetsen.
Wat Florence verder vindt is dat er moet worden gekeken naar de grens tussen vrijheid van meningsuiting en verbod op discriminatie. Mensen kunnen nu beledigende en kwetsende dingen zeggen en zich vervolgens achter vrijheid van meningsuiting verschuilen terwijl het daar helemaal niks mee te maken heeft.
Als voorbeelden noemt Florence zowel Geert Wilders en zijn ‘minder Marokkanen’-uitspraak als Akwasi’s uitlatingen op de Dam.
Wanneer je mensen met uitspraken bewust pijn doet, moet er een grens worden getrokken.
Tot slot moet er volgens Florence snel meer diversiteit in het beeld van de samenleving gaan komen.
Nooit meer moeten kinderen met een andere huidskleur dan wit het gevoel krijgen dat ze minder waard zijn.
Het is zo makkelijk om in die Intertoysreclame gewoon een zwart, Aziatisch en een wit kindje naast elkaar te zetten.
En het zou zo veel verschil maken.

Reageer op dit artikel